در قطبين صورت مىگيرد ، تحقق پيدا مىنمايد . پيدايش فصول چهارگانه سال هم از همين حركت نشأت مىگيرد .
تسخير آفتاب وماه
وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ . « 1 » تسخير خورشيد وماه در اين آية از نوع تسخير تكويني است ، نه ارادى . خداوند پارهاى از پديدههاى خلقت را در اختيار بشر قرار داده است . از اين رو ، در سورهء « حج » در بارهء بعضي از بهايم مىفرمايد :
كَذلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ . « 2 »
اين گونه آنها را مسخّر شما ساختيم تا شكر خدا را به جاى آوريد .
ولى تسخير كواكب چنين نيست ، بلكه خداوند آنها را در جهت منافع انسان قرار داده است . نه اين كه خود آنها مسخر انسان باشند ، بلكه تابش خورشيد ونور ماه براي ادامه زندگى انسان نقش حياتي دارند . پس به اين معنا نور آنها تحت تسخير انسان قرار گرفتهاند ، ولى خود آنها مسخّر اراده خداوند مىباشند . ميوهجات وگياهان وحيوانات وديگر موجوداتى كه براي حيات انسان وجودشان لازم ومفيد است ، در زير نور خورشيد رشد ونمو پيدا مىنمايند . ماه نيز اضافه بر ديگر منافعى كه براي انسان دارد ، تاريخ دقيق را مشخص مىسازد . روزگارى بود كه از ساعت وتقويم خبري نبود وچراغ هنوز اختراع نشده بود ، در آن هنگام ، ماه نقش تقويم وچراغ شب خواب مردم را ايفا مىنمود .
أفلاك در مسيرهاى تعيين شده
كُلٌّ يَجْرى الَى اجَلٍ مُسَمّى .
هر يك از خورشيد وماه حركت ومسير خاصي دارند وبه اين حركت ادامه مىدهند تا آن گاه كه فرمان خدا براي پايان گرفتن اين حركت وبرچيده شدن
هامش
( 1 ) . سورهء إبراهيم ، آيهء 33 .
( 2 ) . سورهء حج ، آيهء 36 .