تمام موجودات عالم نيز همانند همان سايهاند واز خود اصالتى نداشته ووابسته به فيض « اللّه » اند :
اگر نازى كند ، در هم فرو ريزند قالبها
ولذا در آيات متعددى ، خداوند از خويش به عنوان « قيوم » ياد نموده است كه اشاره به اين است كه تمام ديدهها تحت اداره وحفظ وقيوميت أو مىباشند .
اگر كسى جلو آينه بايستد ، عكس أو در آن منعكس مىگردد ؛ ولى آن عكس درست تابع أو است . پس اگر أو بخندد ، ويا بنشيند ، آينه تمام حركات أو را كاملًا در خويش منعكس مىسازد . موجودات همه نظير انعكاس در آينه است . ولذا در سورهء « يس » مىفرمايد :
إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ؛ « 1 » همانا فرمان خداوند چون اراده آفرينش چيزى را نمايد ، به محض اين كه گويد ، موجود باش ، بلا فاصله موجود مىشود .
تمام موجودات وابسته به امر أو است . هرگاه بفرمايد : « باش » ، وجود پيدا مىنمايند وچون بگويد « نباش » ، نيست ونابود مىشوند .
خداوند على كبير
وَأنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبيرُ .
در جمله قبل ، حقيقت ذات مقدس پروردگار روشن شد ودر اين آية مىفرمايد :
خداوند از هر چيز برتر واز هر توصيف پاكتر است . پس « العلى » يعنى مقام أو بالاتر از اوصافى است كه ديگران دارا هستند ، و « الكبير » يعنى صاحب تمام كمالات است .
اين دو صفت اشاره به صفات ثبوتية وصفات سلبيه پروردگار است كه در علم كلام مطرح گرديده است . صفات ثبوتية ، يعنى صفات جمال الهى كه در خدا وجود
هامش
( 1 ) . سورهء يس ، آيهء 82 .