خواهد ماند . ودر نتيجة ، هيچ جاى آن براي حيات وزندگى موجودات مناسب نخواهد بود . وبدين ترتيب مىبينيم كه چگونه خورشيد به ارادهء پروردگار وبه نفع ما در حركت است ومجموعهء ساكنين كرهء زمين از آن بهرهبردارى مىنمايند .
بنا بر اين ، در سورهء مباركهء لقمان كه مىفرمايد : أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى السَّمَاوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ ، هر دو نوع تسخير را شامل مىگردد ؛ چه اين كه بعضي از اين موجودات مانند كشتى وبرخى از چهارپايان تحت تسخير ارادى انسان واقعاند وبعضي ديگر فقط تحت تسخير تكويني خداوند مىباشند ؛ مانند اجرام آسمانى وپارهاى از موجودات زمينى . پس هر دو قسم تسخير در اين آية بيان شده است ، ولى از آنجا كه هر دو در جهت منافع انسان است ، با « لام » منفعت در « لكم » استعمال شده است وبه گفته شاعر :
ابر وباد ومه وخورشيد وفلك در كارند * تا تو نانى بكف آرى وبه غفلت نخورى
گسترش در نعمتها
وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً .
اسباغ به معناى توسعه وگسترش وفراوانى است . خداوند نعمتهاى گوناگون ظاهري وباطني را براي شما گسترش داده وبراي شما وسعت در نعمت قايل شده است . واين نعمتها دو گونهاند : نعمتهاى ظاهري ونعمتهاىباطنى .
نعمتهاى ظاهري ، نعمتهايى هستند كه انسان با حواس ظاهري خويش ، از قبيل چشم وگوش وديگر حواس پنجگانه آنها را درك واز آنها بهره مىگيرد ، وانسان بخشي از موجودات جهان را به وسيله اين حواس پنجگانه درك مىكند كه عبارتاند از : ديدنىها ، شنيدنىها ، بوييدنىها ، لمسشدنىها وچشيدنىها كه مجموعاً نعمتهاى ظاهري را تشكيل مىدهند . ولى نعمتهاى باطني با اين حواس درك نمىشوند ، بلكه با نيروى فكر وانديشه به آنها پى برده مىشود ، كه عبارتاند از : قوه حافظه ، قوه متخيله ، قوه واهمه ، قوه عاقله . وبدين ترتيب مىبينيم