بگوييد پاك ومنزه است خدايى كه اين حيوان را مسخر ما ساخت ، وگر نه ما هرگز قدرت بر آن نداشتيم .
اين نوع تسخير ، تسخير ارادى شمرده مىشود .
تسخير تكويني
نوع دوم ، تسخير تكويني است كه تحت تسخير اراده تكويني خداست ، ولى به نفع ما در جريان است ودر خدمت انسان قرار دارد ، اما تابع اراده واختيار ما نيست . در اين رابطه در سورهء « جاثيه » آمده است :
وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِى السَّمَاوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ ؛ « 1 » خداوند آنچه را كه در آسمانها ودر زمين است تحت تسخير شما قرار داده است .
مىدانيم كه تمام موجودات آسمان وزمين تحت تسخير اراده ما قرار ندارند ، بلكه بسيارى از آنها تحت تسخير اراده تكويني خداوند مىباشند ؛ چنان كه در سورهء « نحل » آمده است :
وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالْنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالْنُّجُومُ ؛ « 2 » خداوند مسخر ساخت براي شما شب وروز را و ( نيز ) خورشيد وماه وستارگان را .
بنا بر اين ، اين قسم از موجودات به اراده ومشيت ذات أقدس پروردگار در گردشند وتسخير آنها براي انسان به اين معناست كه در خدمت أو قرار دارند . ما چه بخواهيم وچه نخواهيم ، ماه وخورشيد به حركت خويش ، به خواست خداوند ، ادامه مىدهند وپديد آمدن شب وروز به ميل واراده ما نيست ، ولى تمام اينها در جهت منفعت ما واقع شدهاند ، واين حركت به سود ماست ؛ چه اين كه اگر زمين به طور ثابت در نقطهاى معين از فضا واقع شده باشد ، آن قسمتى كه به جانب خورشيد است ، به كورهاى گداخته تبديل خواهد شد وقسمت ديگر آن سرد ويخزده باقي
هامش
( 1 ) . سورهء جاثيه ، آيهء 13 .
( 2 ) . سورهء نحل ، آيهء 12 .