واز توصيف وتعريف آن به رنج وتعب أفتى .
اگر انسان با آن ديد كه علي عليه السلام به آيات الهى مىنگريست بنگرد ، در آن صورت است كه به عظمت خداوند واقف شده وآنگونه در آستان مقدسش خاضع مىشود .
چه بسا دانشمندانى در دنيا به بسيارى از حكمتهاى وجودي پديدههاى عالم آگاه شده ودر بارهء آنها كتابهايى نوشته وكنفرانسهايى برگزار كردهاند ، ولى اين آگاهى حتى گامى هم آنها را به شناخت خداوند نزديك نساخته است . اينها درست مانند كودكان كنجكاوى هستند كه با ديدن يك اسباببازى زيبا توجه وحس كنجكاويشان جلب مىشود ، ولى هرگز به صانع آن فكر نمىكنند .
ولى كسى كه با توجه وايمان به خدا در بارهء آنها به تحقيق ومطالعه بپردازد ، مىتواند به اين حقيقت رسد كه :
صُنْعَ اللَّهِ الَّذِى أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ .
در سورهء « سجده » از اين مطلب به الَّذِى أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ « 1 » تعبير شده است ؛ يعنى آن خدايى كه هر چه را خلق كرده است ، نيكو آفريده است . آفرينش أحسن الهى همان نظم واتقان ويژگىهاى متناسب با هر موجودى است كه خداوند به آنها عنايت فرموده است ودر سورهء « طه » از اين مطلب به اينگونه تعبير گرديده :
رَبُّنَا الَّذِى أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ . . . ؛ « 2 » پروردگار ما كسى است كه به هر موجودى آنچه را تناسب با وجود أو داشته ، داده است .
دهندهاى كه به گُل نكهت وبه گِل جان داد * به هر كه آنچه سزا ديد ، حكمتش آن داد
حكمت در مورد قرآن
اما معناى حكمت قرآن اين است كه تمام محتويات آيات آن با عقل سليم وفطرت انساني وواقعيتها ، هماهنگى ومطابقت كامل دارد وهدايتهاى قرآن جداى از
هامش
( 1 ) . سورهء سجده ، آيهء 7 .
( 2 ) . سورهء طه ، آيهء 50 .