معلومات جالب وارزندهاى در مورد اين حشرات كسب كرده ودر بارهء هر كدام كتاب جداگانهاى تأليف نموده است . دانشمندان ديگرى نيز در مورد حشرات وگياهان تحقيقات با ارزشى نمودهاند ، ولى با اين همه ، به اندكى از بسيار اين حكمتها دست نيافتهاند . واز اين رو ، به طور قطع مىتوان ادعا نمود كه معلومات بشر هنوز در اين زمينه ، ناقص ونارساست وهر چند كه انسان بيشتر به اسرار وحكمتهاى اين جهان وپديدههاى آن واقف وآگاه گردد ، به شناخت خداوند نزديكتر شده است . وبه همين دليل است كه قرآن كريم اين پديدههاى خلقت را آيات توحيد براي « أولوا الألباب » ، « لقوم يعقلون » ، « لقوم يفقهون » ، « لقوم يعلمون » و « لقوم يتفكرون » مىداند . ودر بارهء آنهايى كه به خداوند كفر مىورزند مىفرمايد :
وَمَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ ؛ « 1 » وأكثر مردم مؤمن نيستند گرچه تو ( به ايمان آوردن آنها ) رغبت بسيار دارى .
وَكَأَيِّن مِّن آيَةٍ فِى السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ ؛ « 2 » وچه بسيار است آيات خداوند در آسمانها وزمين كه آنها از كنار اين آيات الهى مرور مىنمايند واز ( تفكر در بارهء ) آنها اعراض مىكنند .
البتة اين مطلب به اين معنا نيست كه هر كس به اين حكمتها پى برد ، مؤمن به خدا شده يا ايمانش تقويت مىشود ، بلكه در صورتي از چنين نتيجهاى برخوردار مىشود كه به عنوان آيات الهى در بارهء آنها به مطالعه وتفكر بپردازد .
اتقان در صنع
اين اتقان صنع در هر موجودى متناسب با دوام وبقا آن موجود ونيز متناسب با مكان وديگر شرايط محيط اوست . بنا بر اين ، اتقان ونظم حتى در موجودات كوچكى مانند مورچه هم به تناسب حال آن ، لحاظ شده است ولذا علي عليه السلام در اين
هامش
( 1 ) . سورهء يوسف ، آيهء 103 .
( 2 ) . سورهء يوسف ، آيهء 105 .