مثل مىكنند وخلاصه به تمام شؤون زندگى خود آشنا هستند . اين آشنايى ، هدايت تكويني است .
اين هدايت تكويني همان است كه گاهى خداوند آن را با كلمه « وحى » مشخص كرده است . در مورد زنبور عسل مىخوانيم :
وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِى مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا ؛ « 1 » وخدا به زنبور عسل الهام كرد كه سير كن ومسكن براي خودت در كوهستانها ودرختان وسقفهاى بلند اختيار كن وراه پروردگارت را با أطاعت دنبال كن .
اين حركت در مسيري كه خدا براي زنبور تعيين كرده ، همان هدايت تكويني است ؛ گرچه حيوانات داراى اراده واختيار هم هستند ، ولى اين اراده واختيار قوت وضعف دارد وطبعاً آن ارادهاى كه در انسان وجود دارد ، در حيوانات نيست .
بسيار ديده شده است كه گربهاى روى ديوار مىرود وبراي پريدن به پايين مقدارى معطل مىشود وگاهى هم اصلًا به پايين نمىپرد . همان چند لحظهاى كه گربه در حال توقف است ، آن در حقيقت مىخواهد ارزيابى كند كه آيا نيروى بدنىاش توان پريدن را دارد يا نه ؛ كه اگر نااميد شد ، از راهى كه آمده باز مىگردد واگر ديد توانش را دارد ، مىپرد . بنا بر اين ، اشتباه است اگر كسى بگويد حيوانات هيچ ارادهاى ندارند ؛ ولى آن نيرويى كه آنها را به مصالح ومفاسد زندگى حيواني خود آشنا مىسازد ، آن نيرو ، همان هدايت تكويني است كه هيچ گاه از آن پا را فراتر نمىگذارند .
حضرت موسى عليه السلام هنگامى كه با برادرش به كاخ فرعون براي دعوت أو به سوى خداوند روانه شدند ، فرعون از آنها پرسيد : پروردگار شما كيست كه مرا به سوى أو
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 68 - 69 .