قرآن ، همواره خواسته است فرد وجامعه را به سوى اخلاق فاضله وصفات روانى صحيح وكامل سوق دهد .
سومين بخش ، در مورد فروع دين است كه به برنامههاى عملي انسان ، از قبيل :
نماز ، روزه ، زكات ، خمس ، حج ، جهاد وامر به معروف ونهى از منكر مربوط مىشود وقرآن پر است از اين برنامههاى عملي .
هدايت استطرادى
هدايت استطرادى ، آن هدايتي است كه نظر اصلى وانگيزه اساسى قرآن نيست ، ولى در جاهاى مختلف قرآن ، بالتبع ، از آنها بحث شده است . قرآن در ضمن اين كه كتابي است كه عمده نظرش تكامل بشر وراهنمايى آنان در سه بعد فكرى وروانى وعملي است ، ولى در ضمن آيات ، متعرض علوم مختلف شده ودقايقى را از آن علوم ذكر كرده كه هرگاه متخصصين آن علوم وفنون به آن آيات برخورد مىكنند ، مىبينند با اين كه قرآن كتاب هدايت است ، در اين علوم نيز تخصص وتكامل دارد .
به عنوان نمونه ، قرآن در ضمن صحبت از مبدأ ومعاد ، به حركت خورشيد مثل مىزند ودر وقتي كه تمام متخصصان علم هيئت مىپنداشتند آفتاب ساكن است وسيارگان گرداگرد آن مىچرخند ، خداوند هم چرخش سيارات وأفلاك را بيان مىكند وهم حركت خورشيد را وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ « 1 » وخورشيد نيز در مدارى معين در حركت وگردش است . واين خورشيد به گردش خود ادامه مىدهد تا آنجا كه اذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ « 2 » شود وقيامت فرا رسد وهمه چيز به هم بخورد .
قرآن همانجا كه سخن از معاد مىگويد ، در يك آية تمام مراحل مختلف انسان وجنينشناسى را بيان مىكند :
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِى قَرَارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ
هامش
( 1 ) . سورهء يس ، آيهء 38 .
( 2 ) . سورهء تكوير ، آيهء 1 .