خطاب به پيامبر وهر دانشمند معارف اسلامى است كه مورد سؤال قرار گيرد : از تو درباره خَمر وقمار مىپرسند .
ظاهر سؤال ، از حلّيّت وحرمتِ خوردن خَمر وبازى با قمار است . وممكن است از همهء آثار آنها باشد ، مانند : طهارت ونجاست ، خريد وفروش ؛ وبلكه از تهيّهء نخستين مقدّمات توليد أنواع مُسكرات وابزارهاى قمار تا مرحله توزيع وتقسيم تا مصرف وبه كارگيرى .
بگو : در هر دو ، گناهى است بزرگ ، نشأت يافته از مضارّ جسمي ومفاسد اخلاقى واجتماعي . وسودهاى مادّى نيز براي مردم است ، حاصل از تهيّه وحفظ وتجارت ، تا نشاط موقّت آن . ولكن گناه آنها ، به لحاظ مفاسد مترتّب ، از سود مادّى آنها ، بزرگتر وبيشتر است .
واز تو مىپرسند : چه چيزى - يعنى چه مقدارى - از أموال را انفاق نمايند ؟
بگو : ما زاد از هزينهء روزانه ، يا ماهانه ، يا ساليانهء خود وعائلهء خود را .
ويا آنچه ميانه روى در انفاق ، حساب شود ، نه اسراف ونه تقتير وبخالت .
وظاهر ، آن [ است ] كه : اين آية ، در انفاقات مستحبّى است ، نه واجبي نظير زكات ، خمس وهزينهء واجب النفقهها ، كه آنها حكم جداگانه دارند .
اينگونه - اى شنوندگان ! - خداوند ، آيات احكام را بر شما روشن مىكند ، تا شايد فكر كنيد ودر دنيا وآخرت بينديشيد ؛ فناى دنيا را درك كنيد وعبرت گيريد ؛ از حلالش برخوردار شويد واز حرامش بپرهيزيد ؛ وآخرت را بشناسيد ووسايل سعادت آن را فرآهم واز عذابش دورى كنيد .
[ تفسير آيهء 220 - 221 ]
فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِن تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَو شَاءَ اللّهُ لأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ . [ 220 ]
در صدر اسلام ، به خاطر سابقهء جنگهاى قبايلىِ اعراب ووقوع جنگها ميان مسلمين وكفّار ، يتيمان ، زياد بودند ؛ وخود واموالشان در ميان مردم ومخلوط با