يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ اللّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الْدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ . [ 217 ]
« حرام » : گناه ، وحرام : مصونيّتدار ، وممنوع از هتك حرمت . وماههاى حرام ، چهار ماه از سال قمري است : رجب وذي قعده وذي حجّة ومحرّم . رجب جداگانه وسه ماه ديگر با هم ، ماههاى آخر سال است . اين ماهها ، در ايّام جاهليّت ، محترم بود ؛ وجنگ را در آنها حرام مىدانستند ؛ وشرع اسلام نيز اين قانون را امضا نمود وجزء احكام دين قرار داد .
و « قِتَالٌ فِيهِ » بدلِ استعمال از شهر است . و « صَدّ » ، مبتدأ ؛ وسه كلمهء « كُفْرٌ بِهِ » و « المسجد » بتقدير « صدّ المسجد » و « إخراج أهله » ، معطوف به آن است ؛ و « أكبر » ، خبر است .
قافلهء اندكِ تجارتىِ مشركان مكّه ، از نزديكى مدينه ، گذر مىكردند . پيامبر اسلام ، مطّلع شده ، سپاه اندكى را گسيل داشت كه أموال آنان را به غنيمت بگيرند .
سپاه اسلام ، أواخر ماه جمادىِ دوم ، در صحرايى با آنها برخورد كرد ؛ وبه گمان آن كه هنوز ماه رجب نيامده ، با آنها جنگيدند ؛ برخى را كشته وأموال قافله [ را ] به غنيمت گرفتند . بعداً معلوم شد كه جنگ ، مصادف با أوايل رجب وماه حرام بوده .
مشركان وكفّار قريش كه پيامبر ويارانش را در مكّه ، پس از آزارهاى بىشمار وفتنه انگيزىها ، از وطنشان بيرون رانده بودند ، بدين بهانه كه پيامبر احترام ماه حرام را شكسته وبه قانون خود نيز پايبند نيست ، بر ضدّ أو تبليغات نمودند ، تا اين آية آمد :
اى پيامبر ! دربارهء ماه حرام ، از تو مىپرسند كه : قتال ونبرد در آن ، چگونه است ؟
بگو : نبرد در آن ، گناه بزرگ است ؛ ولكن جلوگيرى از راه خدا واز ايمان مردم - به توحيد ونبوّت وكتاب - وكافر شدن وكفران نعمتهاى أو وبازداشتن مردم از مسجد الحرام وبيرون كردن أهل مسجد از وطنشان كه شما انجام دادهايد ، در نزد خداوند ، از جنگ وكشتار در ماه حرام ، بزرگتر وشديدتر است ؛ وفتنه انگيزى وشرك وكفر كه شما داريد ، از قتل نَفْس ، بدتر است .
تفسير مبسوط — صفحة 176
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٧٦