وكفّار ، كساني را كه ايمان آوردهاند ، به مسخره واستهزا گرفتهاند ؛ وكساني كه از آن زندگى ، تقوا ورزيدهاند وحيات دنيوي را طبق برنامهء نقل وعقل ، انتخاب نمودهاند ودر روز قيامت در مرتبهاى بالاتر از كفّارند ، آنان ، صالحان ، رستگاران [ و ] كامياباناند ؛ واينان ، مطرودان ، طاغيان ومعذّباناند .
وخداوند ، هر كه را بخواهد ، در دنيا وآخرت ، روزى بىحساب وفراوان مىدهد ؛ امّا در دنيا ارادهء تامّهاش بر اين است كه طبق حكمت ومصلحت نظام آفرينش بدهد - خواه مؤمن باشد ، خواه كافر - وامّا در آخرت ، ارادهاش بر اين است كه همهء رحمتها ونعمتها را بر مؤمنين ، بر حسب اقتضاى عمل وشفاعت شُفعا ورحمت واسعه ، بدون قابليّت تعليل ، براي ما عنايت فرمايد .
[ تفسير آيهء 213 ]
كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيَما اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللّهُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ . [ 213 ]
كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً ؛ مردم در عصري ، پيش از بعثت پيامبران ونزول كتابهاى آسمانى ودين وشرايع - كه على الظاهر در فاصلهء ميان آدم عليه السلام ونوح عليه السلام بوده است - واحده بودند . يعنى انسانهاى امّى ، روى فطرت اوّليّه رها شده ، برطبق درك عقول واقتضاى غرائزشان ، نه كتاب آسمانى ونه دين ونه مربّيان الهى ، هر چه مىخواستند مىگفتند ومىكردند ؛ وهر جا مىخواستند ، ساكن مىشدند ؛ وبا هر كس مىخواستند ، همسر بودند ؛ « لامؤمنين ولا مشركين ولاكفّاراً » . « 1 » آدمِ نبي عليه السلام خود ، حجّت الهى بود ؛ چه آن كه وجود حجّت ، در هر عصري ، ضروري است ؛ وچيزى از دين وأصول وفروعش كه مقدارش معلوم نيست ، به أو
هامش
( 1 ) . نك : الأصول الستّة عشر ، ص 286 و 391 .