وتعبير از واجب به اين كه گناه نيست ، بدين لحاظ است كه : مسلمين صدر اسلام ، روى سابقهء ذهني آنها به سنّت جاهليّت ، حرمت آن را گمان مىكردند ؛ زيرا مشركان قريش ، بتي در بالاى صفا وبتي بر مروه ، نصب نموده ، در هر شوطى ، به عنوان تبرّك وتقرّب ، دست بر آنها مىكشيدند ؛ وتشريع سعى در اسلام ، پس از شكستن بتها در چنين جوّى انجام يافت .
وكسى كه عمل خيرى انجام دهد - خواه سعى ميان آن دو يا عمل ديگر - خداوند ، سپاسگزار ودانا است ؛ وروى دانشش ، به كيف و [ كمّ ] عمل ، به تناسب آن ، پاداش مىدهد .
[ تفسير آيهء 159 - 160 ]
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ . [ 159 ]
همانا آنان كه - از علماى تورات - آنچه را از دلايل روشن ووسايل هدايت دربارهء عيسىبن مريم نازل كردهايم ، پس از آن كه آنها را در تورات براي مردم ذكر كردهايم ، كتمان مىدارند ؛ وكساني از علماى تورات وإنجيل ، آنچه را از ادلّهء روشن ووسايل هدايت دربارهء محمّد صلى الله عليه وآله وصفات أو وشريعت وكتاب أو ، پس از آن كه آنها را در كتاب تورات وإنجيل براي مردم بيان كردهايم ، به سبب حذف آيات وتحريف وتبديل وتأويلِ آنها ، پنهان مىكنند ؛ ومسير گروه غير قابلِ حصرى از انسانها را به عنوان يهود ونصارا در طول تاريخِ نسلشان ، منحرف مىسازند ، آنهايند كه خداوند ، آنان را لعنت ونفرين انشايى وتكويني مىكند ؛ وهمهء لعن كنندگان نيز از فرشتگان وأرواح أنبيا ومؤمنان ، آنها را لعنت مىكنند .
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ . [ 160 ]
مگر كساني كه توبه كردند وبه سوى خدا بازگشتند وخود را وكارهايى را كه تباه كرده بودند وكساني را كه به فساد كشيده بودند ، اصلاح نمودند ؛ آنهايند كه بر آنها عطف توجّه مىكنم وتوبهء آنها را مىپذيرم . ومن ، سخت توجّهكننده وتوبهپذيرِ مهربانم .