فَاللّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ . . . ؛ واز اين رو ، خداوند در روز قيامت ، ميان آنان در آنچه روى اختلاف داشتند - از أصول وفروع وأمور دنيوي - داورى وقضاوت خواهد نمود .
[ تفسير آيهء 114 - 115 ]
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي ا لْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ . [ 114 ]
وكيست ظالمتر وبيدادگرتر از كسى كه از مسجدهاى خداوند جلوگيرى كند - كه نام خدا در آنها ذكر نشود - ودر خرابى آنها كوشش نمايد .
در خرابى بنيان آنها ، يا تعطيل اجتماعات واقامهء شعائر ديني در آنها ، همانند روميان كه پس از هفتاد سال از عروج مسيح ، به بيت المقدس حمله كردند ومردم را از آن منع نمودند وآن جا را ويران ساختند ، به طورى كه سنگى روى سنگ نماند .
ونيز « نظير بخت » نصر كه مردم را منع نمود وبيت را خراب كرد .
ومانند مشركانى كه در سال حديبيّه ، پيامبر ويارانش از مسجد الحرام جلوگيرى نمودند .
آنها هستند كه سزاوار نبود بر آنها جز آن كه با خوف وخضوع از خدا در آنها درآيند ، نه تخريب نمايند . وآنهايند كه پس از اين ، وارد آن مساجد نخواهد شد مگر با ترس از مسلمين . وبراي آنان ، ذلّت وخوارى در دنيا وعذابي بزرگ در آخرت است .
وَلِلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ . [ 115 ]
ومشرق ومغرب زمين ، نسبت به طلوع وغروب خورشيد وماه وستارگان ومشرق ومغرب هر كُرهاى از كُرات جوّ غيرمتناهى نسبت به طلوع وغروب ستارگان خود ، همگى از آنِ خدا وتحت ارادهء تامّهء أو است .
فَأَيْنَما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ ؛ أي في أيّ مكانٍ تولّوا وجوهكم إلى القبلة . يعنى در هر مكاني ، روى خود را به سوى قبله كنيد ، رضاى خدا آن جا است .