لغت و اعراب :
أيكه نام شهرى است و يا سرزمينى است پردرخت ( نيزار ، جنگل ) . حَقَّ فعل ماضى ، و وعيدى فاعل آن ، و ياء آخر آن حذف شده و كسره نشانهء آن است .
[ كفر فراگير در امم پيشين ]
تفسير :
بعد از آن به جهت تسلّى خاطر مبارك سيّد انبيا صلى الله عليه و آله حال مكذّبان امم گذشته را بيان فرمايد كه : پيش از مشركان مكّه نيز قوم نوح و اصحاب رس ( همان ملتى كه در يمامه پيامبرشان حنظله را در چاه افكندند ) و ثمود - يعنى قوم صالح - پيامبرانشان را تكذيب كردند ، و نيز عاد ( قوم هود ) و فرعون و يارانش و برادران قبيلهاى لوط و نيز ساكنان آن سرزمين خرم و پردرخت يعنى قوم شعيب و قوم تبع ( كه پادشاه يمن بود ) :
كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ : همهء اينها پيامبران را تكذيب كردند ، پس وعدهء حتمىِ من كه عذاب نمودن منكران و معاندان باشد در بارهء آنها ثابت و عملى گرديد .
در معانى الاخبار ابن بابويه رحمه الله آمده است كه :
اصحاب رس كسانىاند كه پيامبر خود را زنده دفن كردند يا زنده در چاه دفن كردند . . . . « 1 » و هرگاه عاقبت امّتهاى گذشته كه پيامبران يا پيامبرشان را تكذيب كرده بودند عذاب و نابودى بود ، پس حال مكذبان قوم تو نيز همين خواهد بود .
( آيهء 15 ) ( أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِى لَبْسٍ مّنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ )
لغت :
« عَىّ » كه مصدر عيينا است به معنى خسته شدن . و لبس به معنى اشتباه است .
هامش
( 1 ) . معانى الاخبار ، ص 48 طبق برخى نسخهها .