دريا مضطرب شد و موج زد . عَرَضَ الشىءَ له : ظاهر كرد و ارائه نمود آن را به او . غطاء : پوشش . ذكر مصدر است به معناى ما يُتَذكَّر به ، وسيلهء يادآورى .
تفسير :
قَالَ هذَا رَحْمَةٌ مِن رَّبِّى فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُ دَكَّاءَ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقّاً
يعنى : گفت : اين رحمتى است از جانب پروردگارم . ذوالقرنين پس از اتمام سد به عنوان تعظيم از الطاف حق و شكرانهء نعمت او اشاره به سد كرده گفت : اين سد رحمتى است از جانب خدا به ملت و گروه انبوهى كه پيوسته هراسان از يأجوج و مأجوج و در معرض هجمهء فظيع آنها بودند . و چون وعدهء پروردگارم راجع به پايان آن فرا رسد آن را در هم كوبد و خرد كند و با خاك زمينش يكسان سازد . گفتهاند مراد خرابى آن به دست مغولهاست كه هجوم كردند و در مناطق مختلف ماوراء سد مشغول قتل و غارت شدند . و وعدهء پروردگار من هميشه حق و ثابت و غير قابل تخلّف است .
وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ
اين آيه كلام خداوند است نه تتمهء كلام ذوالقرنين ، و صدر آن مربوط به دنيا و ذيلش مربوط به آخرت است . يعنى : چون سد را در هم كوبيم و يأجوج و مأجوج از هر سو به مناطق پشت سد سرازير شوند آنها را رها كنيم كه همانند امواج دريا برخى در برخى موج زنند و مشغول قتل و غارت مردم گردند . و ممكن است اين جمله در صدر آيه نيز مربوط به آخرت باشد و ضمير جمع بعضهم به الناس مفهوم از كلام برگردد به قرينهء اينكه مراد از ضمير جمع بعدى در جمعناهم قطعاً جميع مردم است ، و مراد اينكه مردم در روز قيامت از شدت هول و ترس همانند دريايى پر تلاطم برخى در برخى موج خواهند زد و هيچ نظم و انضباطى بر آنها حاكم نخواهد بود و همه در گرداب هرج و مرج فروخواهند رفت .
وَنُفِخَ فِى الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعاً
يعنى : و در صور اسرافيل دميده مىشود و همهء آنها را در يك مكان به نحوى خاص گرد مىآوريم .
ظاهر اين است كه مراد از نفخ صور در اينجا نفخهء سوم است ، زيرا نفخهء دوم نفخهء
تفسير روان (فارسى) — صفحة 441
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٤١