خاطر اين كه در آنها استعداد درك امور دنيوى و ادارهء زندگى انسانى را قرار نداده بود و دقيقاً به نام انسان و شبيه حيوانات بودند .
كَذلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْراً
يعنى : مطلب و سرگذشتى كه دربارهء ذوالقرنين شنيدهاى اين چنين بود ( و اين از قبيل تشبيه كلى به مصداق است كه براى تأكيد آورده مىشود ) . و حقيقت اين است كه ما به آنچه ذوالقرنين از آغاز زندگى در پيش داشت از ازل احاطهء علمى داشتيم . يعنى همانگونه كه به همهء ذرات عالم تكوين احاطهء وجودى و توانى و علمى داريم ، در مطلب مورد بحث هم همانطور است .
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً « 92 » حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْماً لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا « 93 » قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجاً عَلَى أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدّاً « 94 »
لغت و اعراب :
سدّ - به فتح و ضم - : حاجز و مانع ، كوه . يأجوج و مأجوج دو اسم اعجمى است كه به واسطهء عُجمت و تعريف غيرمنصرفاند . خرج : درآمد ، زراعت و دام . « 1 » تفسير :
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْماً لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا
يعنى : سپس ذوالقرنين سبب ديگرى را دنبال كرد . يعنى براى هدف ديگرى كه سير جنوبى و شمالى در تقاطع دو سفر قبلى بود پيرو وسايل ديگرى شد و به راه افتاد تا آنگاه
هامش
( 1 ) . خرج : هزينه ، ماليات .