تجلّى مرا در انفس و آفاق و آنچه را كه بدان انذار شدهاند از عذاب و آتش آخرت ، به مسخره و استهزا گرفتهاند .
[ ستمكارترين مردم ]
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِىَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ
يعنى : و چه كسى ظالمتر است از آن كس كه او را به آيات كتاب و نشانههاى توحيد و قدرت و عظمت پروردگارش تذكر دهند و او از پذيرش آنها روى برتابد و اعراض كند ؟
يعنى همانند مشركان و طاغيان در طول تاريخ كه از دعوت پيامبران الهى اعراض نمودند و از جملهء آنها كفار قريش و مشركان مكهاند . و آنچه را كه در گذشته از عقايد پليد و عملهاى زشت به جا آورده فراموش نمايد ، يعنى از عواقب عذاب و كيفرهاى گناهان غفلت كند و به دعوت و تذكرات اعتنا ننمايد .
إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِى آذَانِهِمْ وَقْراً وَإِن تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَن يَهْتَدُوا إِذاً أَبَداً
يعنى : اينان كسانى هستند كه بر دلهاى آنان پوششهايى از شقاوت و قساوت و غفلت قرار دادهايم كه نفهمند و در گوشهاى دل آنها سنگينى ايجاد كردهايم تا نشنوند ، و حال اگر آنها را به سوى هدايت يعنى پذيرش دين و كتاب و شريعت بخوانى هرگز و ابداً هدايت را نخواهند پذيرفت .
وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل لَهُم مَوْعِدٌ لَّن يَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلًا « 58 » وَتِلْكَ الْقُرَى أَهْلَكْنَاهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِم مَوْعِداً « 59 »
لغت و اعراب :
موعد : زمان وعده . من دونه : من دون اللَّه . وَأَلَ اليه - از باب ضَرَب - / : ملتجى شد و پناه برد به او . موئل : اسم مكان است به معناى ملجأ و پناهگاه . قُرى جمع قريه : مجتمع انسانى و