مَّا أَشْهَدتُّهُمْ خَلْقَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنفُسِهِمْ وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً « 51 » وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَّوْبِقاً « 52 » وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفاً « 53 »
لغت و اعراب :
عضُد : بازو يعنى عضو فاصل ميان مرفق و شانه . و ضماير جمع « 1 » راجع است به ابليس و ذرّيّهء او . وَبَق - از باب ضَرَب - : هلاك شد . موبق : محل هلاكت ، حاجز ميان دو شىء . واقَعَ الشىءَ : وقع فيه .
تفسير :
مَّا أَشْهَدتُّهُمْ خَلْقَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنفُسِهِمْ وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً
يعنى : اى پيامبر ، من آنها را - ابليس و اولاد او را - هنگام آفرينش آسمانها و اين زمين حاضر نكردم ، و همچنين برخى را در وقت آفرينش برخى ديگر حاضر ننمودم ، يعنى براى اينكه مرا در امر خلقت يارى دهند . و هرگز من چنين نيستم كه گمراهكنندگان را ( نظير فرشتگانى كه امور جهان هستى را به وساطت آنها انجام مىدهم ) بازوى اجرايى خويش بگيرم .
وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِىَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَّوْبِقاً
يعنى : و به ياد آور روزى را كه خداوند به مشركان و بتپرستان مىگويد و فرمان مىدهد كه شريكان مرا يعنى كسانى را كه در دنيا گمان مىكرديد آنها در ربوبيت ، شريك و
هامش
( 1 ) . يعنى ضماير در أشهدتهم و أنفسهم .