براى شما وعدهگاهى جهت بعث و نشور و حضور در محكمهء حساب و كتاب و مجازات قرار نمىدهيم .
وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَاوَيْلَتَنَا مَالِ هذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً
يعنى : و در آن روز كتاب نيز نهاده مىشود . مراد نهادهشدن نامهء عمل هر مكلّفى در كف دست اوست . و ممكن است مراد نهاده شدن كتاب مخصوص هر طايفه باشد در برابر آنها ، و يا كتاب بزرگ خداوند يعنى لوح محفوظ كه اعمال همهء مكلّفان از انس و جن و همهء حوادث دنيا در آن مندرج است در مقابل عموم اهل محشر . پس اى مخاطب ، گنهكاران فريقين را در آن حال خواهى ديد كه از مندرجات آن هراسناك و ترسانند و همواره از فرط تعجب و تأثر و تأسف مىگويند : اى واى بر ما ، واى از مصيبت و افتضاح ما ، اين كتاب را چه شده كه هيچ گناه كوچك و بزرگى را جا نگذاشته جز اينكه به نحو فراگير شمرده است ! و در آنجا و آن صحنهء عظيم بهتآور آنچه را در دنيا انجام داده بودند يعنى از عقايد باطنى و كفر و نفاق و عناد و عملهاى منكر ، در نزد خود حاضر مىبينند .
مراد اين است كه حساب و شمار آنها و مقدار كيفر و مجازات آنها را طبق نامهء عمل و اخبار فرشتگان مىدانند . و ممكن است مراد خود اعمال باشد ، يعنى تبلور عقايد و باورهاى پليد را به صورت حالات نفس خود ، و تجسم افعال و كردار را به صورت عذابهاى گوناگون آن محيط مىيابند . و هرگز پروردگار تو به احدى ستم نخواهد كرد ، نه از پاداش صالحان كسر مىكند و نه به كيفر طاغيان مىافزايد .
وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا « 50 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 412
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤١٢