كه در ايليا نزديك بيتالمقدس است . و برخى گفتهاند : نزديك نينوا و موصل عراق است .
و محتمل است كه در كوه آرال در خاك تركيه باشد ، و هيچيك از اين موارد فراتر از احتمال نيست .
معناى آيه : به ياد آريد زمانى را كه آن جوانمردان به سوى غار بزرگ رفتند و آنجا را مسكن گزيدند « 1 » و پس از استقرار در آن چنين گفتند : پروردگارا ، به ما از جانب خود رحمتى عطا كن و براى ما در كارمان راه هدايت و نجاتى مهيّا ساز .
فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِى الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَداً
يعنى : پس ما بر گوشهاى آنان در آن غار سالهايى چند پرده زديم . يعنى خواب سنگينى بر آنها مسلّط نموديم كه صداهاى مادى بشرى و غيربشرى در آنها اثر نكند . و گوش در آيه از باب مثال است يعنى همهء راههاى انتباه روح كه از جملهء آنها لامسه « 2 » و شامّه بود را هم بستيم .
ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَىُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَداً
يعنى : سپس آنها را همانند مردگان عالم برزخ از خواب سنگين سيصد ساله برانگيختيم تا بدانيم كدام يك از دو گروه مدتى را كه در خواب گذراندهاند حساب كرده است . يا كدام يك بهتر و درستتر حساب كرده است .
و لكن علت حقيقى بعث آنها ، پس از مبادلات پرسش و پاسخ و انكشاف اينكه خوابشان يك روز يا نصف روز نبوده بلكه سيصد و نُه سال بوده ، روشن شدن امر توحيد خداوند و ربوبيت او و قدرت و عظمت و حاكميت او بر همهء موجودات است . و مراد از تعبير به اينكه « بدانيم » اين است كه علم ازلى ما منطبق بر خارج شود و تحقق عينى پيدا كند ، و يا آنكه براى فرشتگان و مردم روشن شود . و مراد از حزبين ، دو گروه طرف اختلاف در مدت خواب آنهاست از خودشان يا از افراد خارج .
هامش
( 1 ) . و در آنجا پناه گرفتند .
( 2 ) . ظاهراً سامعه درست است .