تفسير :
فَأَرَادَ أَن يَسْتَفِزَّهُم مِنَ الْأَرْضِ فَأَغْرَقْناهُ وَمَن مَعَهُ جَمِيعاً
فاء تفريع مبيّن اين است كه پس از آنكه فرعون در برابر منطق قوى موسى و معجزات استوار و مكرر او عاجز شد تصميم گرفت كه بنىاسرائيل را به كلى از سرزمين مصر حركت دهد و بيرون سازد ( يعنى همه را تبعيد كند يا به واسطهء كشتن فرزندان آنها نسلشان را از آنجا برچيند ) . پس ما او را و همهء كسانى را كه با او بودند در آب فرو برديم . يعنى ما هم در برابر تصميم او طبق سنّت جاريهء وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ [ آلعمران ، 54 ] آنها را از مسكنشان حركت داديم و در نيل فرو ريختيم و غرق كرديم . و مراد از همراهان ، لشكريان و سران كشور و كسانى هستند كه در تعقيب بنىاسرائيل از مصر بيرون آمده بودند .
وَقُلْنَا مِن بَعْدِهِ لِبَنِى إِسْرائِيلَ اسْكُنُوا الْأَرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفاً
يعنى : و پس از هلاكت او و يارانش به بنىاسرائيل گفتيم : در روى زمين ساكن شويد .
ظاهر آيه اين است كه مراد از ارض همان مصر است كه فرعون مىخواست آنها را به كلى از آنجا بيرون نمايد ، لكن طبق تواريخ ، قوم موسى به مصر برنگشتند هرچند مصر تحت سيطرهء آنها قرار گرفت . پس ممكن است مراد از ارض ، اردن و شامات باشد كه پس از چهل سال سرگردانى در تيه « 1 » در آنجاها اقامت گزيدند .
و چون وعدهء آخرت فرا رسد ؛ اين جمله خطاب ديگرى است به آنها براى بيمدادن از گناه و طغيان . يعنى چون نفخهء دوم صور دميده شود همهء شما را از فرعون و لشكريان و همراهان و موسى و هارون و گروندگان ، در حالى كه گروههاى به هم آميخته و طوايف مخلوط هستيد به صحنهء محشر خواهيم آورد . يعنى و پس از آن همه را به وسيلهء ايمان و كفر و پيروى از امام عدل و امام جور و نامههاى عمل در دست جدا مىكنيم و به محكمهء حساب مىبريم .
وَبِالْحَقِّ أَنزَلْنَاهُ وَبالْحَقِّ نَزَلَ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَنَذِيراً « 105 » وَقُرْآناً فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا « 106 »
هامش
( 1 ) . يعنى بيابان .