پيوسته محتاج هدايت آسمانى الهى به وسيلهء فرشتگان است . و معناى آيه چنين است : بگو : اگر در روى زمين همه فرشته بودند و همانند بشر زندگى زمينى و مادى داشتند و با اطمينان مشغول رفت و آمد بودند باز ما براى هدايت آنها فرشتهء آسمانى مىفرستاديم . و اين جواب مبنى بر لزوم نزول فرشته است مجانس باشد يا نه .
و ضمناً لازم نيست در صورت عدم تجانس ، فرشتهء وحى بر همه نازل شود بلكه نزول او بر فرد صالح و منتخبى از آنها كه روح بزرگ و نيروى قوى داشته باشد تا با فرشته تماس گيرد و به مردم ابلاغ نمايد كافى است . و بايد دانست كه اين آيه و دو آيهء پيش از آن داراى يك سجعاند ، يعنى در آخر هر سه ، كلمه « رسولًا » آمده و در غير اين مورد در اين كتاب نظير ندارد .
قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيراً بَصِيراً
اين يك حقيقتى است كه اگر خصم پس از اتمام حجت و تكرار برهان و روشن شدن حق ، عناد ورزد و انسان ، مأمور فيصلهء مطلب به شمشير نباشد بايد اعلام ترك مخاصمه كند و خدا را شاهد قرار دهد .
معناى آيه : اى پيامبر ، بگو : خداوند براى گواهى ميان من و شما در روز قيامت كافى است كه من از جانب او رسالت خود را ابلاغ نمودم و اتمام حجت كردم « 1 » زيرا او پيوسته به حال بندگان خود آگاه و بيناست .
وَمَن يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَن يُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَبُكْماً وَصُمّاً مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيراً « 97 » ذلِكَ جَزَاؤُهُم بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا وَقَالُوا أَءِذَا كُنَّا عِظَاماً وَرُفَاتاً أَءِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً « 98 »
هامش
( 1 ) . و شما هم كفر و انكار ورزيديد و زير بار حق نرفتيد .