[ نعمت حضور پيامبران ]
وَإِن كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذاً لَّا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا « 76 » سُنَّةَ مَن قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِن رُّسُلِنَا وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا « 77 »
لغت و اعراب :
و ان كادوا ان مخفّفه است به قرينهء لام در خبر ، به تقدير « ان الشأن كادوا » . استفزّه : او را از جاى خود كند و متزلزل نمود . خلافَك : بعدَك . قليلًا صفت محذوف است بهتقدير « زماناً قليلًا » . سنّة من قد أرسلنا به تقدير « كسنّة من » و يا به تقدير « كسنّتنا فيمن قد أرسلنا » و جار و مجرور « 1 » متعلق است به لايلبثون .
تفسير :
وَإِن كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذاً لَّا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا
يعنى : اى پيامبر ، حقيقت امر اين است كه نزديك بود آنها يعنى مشركان ، تو را از اين سرزمين - يعنى مكه - بر كَنند و متزلزل سازند تا از آن بيرون كنند و در اين صورت ، يعنى اگر تو را به جبر بيرون كنند ، پس از تو در آن شهر جز زمانى اندك درنگ نمىكنند ، يعنى هلاك يا متلاشى مىگردند . و نزول اين آيه پيش از آن است كه پيامبر اسلام مجبور به خروج از مكه شود .
سُنَّةَ مَن قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِن رُّسُلِنَا وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا
اين رويّه و رفتار - هلاكت و متلاشىشدن ملتى كه پيامبر خود را از ميان خود بيرون كنند - سنّت رسولانى است كه ما آنها را پيش از تو فرستاديم ، يعنى سنّت جاريهء ماست كه به خاطر رسولان خود انجام مىدهيم و هيچگاه براى سنّت ما ، يعنى قانون كلى و عام ما كه به اقتضاى حكمت بالغهء خود در ادارهء نظام اتمّ آفرينش در مواردى و موضوعاتى جارى
هامش
( 1 ) . مراد از جار و مجرور « كسنته » يا « كسنّتنا » است .