[ شجرهء ملعونه ]
تفسير :
وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ
يعنى : و اى پيامبر ، به ياد آور زمانى را كه به تو گفتيم - وحى كرديم - كه بىترديد پروردگار تو به مردم احاطه دارد .
مراد ، مردم عصر پيامبر و اعصار پس از آن است . و مراد از « احاطه » در اينجا احاطهء وجودى و توانى و رحمتى نيست ، بلكه احاطهء علمى است . يعنى پروردگار تو از حال همهء حاضران و آيندگان اطلاع دارد از نظر ايمان و كفر و نفاق آنها در حال حيات تو ، و از نظر بقاى آنها در ايمان و بقاى وحدت و انسجام در صفوفشان يا عروض اختلاف و تفرقه و تولد فرقههاى مختلف پس از ارتحال تو .
وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِى أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِى الْقُرْآنِ
يعنى : و آن خوابى را كه به تو ارائه كرديم يعنى آن درخت را كه در قرآن مورد لعنت قرار گرفته به تو نشان داديم ، جز فتنه و امتحانى براى مردم قرار نداديم .
معلوم باد خوابى كه در اين آيه بدان اشاره شده مبهم و مجهول است و در اين كتاب كريم مورد ذكر قرار نگرفته ، و لكن بر طبق نقل فريقان ، مراد همان است كه پيامبر فرمود :
در خواب ديدم كه پس از من بنىاميه بر منبر من مسلّط مىشوند و همانند بوزينگان صعود و نزول مىكنند . پس مراد از شجرهء ملعونه در اينجا بىترديد همان سلسلهء بنىاميه است كه معروف به ظلم و متّصف به نفاق بودند و در قرآن كريم ظالمان و منافقان به صراحت و مكرراً ذكر و لعن شدهاند . و حاصل آيه اين است كه اين دو امر يعنى خواب و تعبير و تأويل خارجى آن يعنى تشكيل حكومت اموى به نام اسلام ، سبب آزمايش مسلمين و جهان بشريت شد كه به حكومت آن شجرهء خبيثه تن در دادند و بدين سبب انحراف در سير اسلام راستين و تبدل آن به سلطنت جائرانه و حكومت فرعونى ظاهر گرديد و حقّاً كه امتحان بدى دادند .
وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَاناً كَبِيراً
يعنى : اى پيامبر ، ما آنها را مىترسانيم ، ولى تخويف و بيم دادن ما جز طغيانى بزرگ بر