اشُدّ جمع شُدّ - به ضم - به معناى قوه و نيرو است . « 1 » و مراد از رسيدن يتيم به نيروها بالغ شدن اوست ، زيرا بلوغ عبارت از اين است كه نيروهاى جسمى و روحى انسان و ساير حيوانات از حيث نمو و رشد به مرحلهء كمال برسد ، و از علايم آن در انسان ، بلوغ سن به حدّ خاص و قدرت آميزش جنسى و روييدن موهاى خشن در عانه است .
وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ
يعنى : و به پيمان و قرارداد وفا كنيد .
مراد از « عهد » در اينجا اعم از عهد و پيمانى است كه خدا با انسان در مورد احكام دين مىبندد به لحاظ آنكه عَرضه داشتن شريعت از جانب حق به بشر و پذيرفتن او پيمانى است كه خدا با او دربارهء يكايك احكام آن مىبندد ؛ و پيمانى كه بشرها با يكديگر مىبندند ، نظير معاهدات مالى و تجارى و غيره ؛ و پيمانهايى كه انسان با خود مىبندد ، مانند عهد و نذر و قسمِ اصطلاحى كه همه معاهدهء با نفس و واجبالوفاء است .
إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْؤولًا
اگر تقدير كلام « كان مسئولًا عنه » است ، معناى عبارت اين است كه در روز قيامت از صاحب عهد و پيمان دربارهء پيمانش سؤال خواهد شد كه آيا وفا كردى يا نه ؟ و اگر كلام تقدير ندارد ، معنا اين است كه از خود عهد پس از تجسّم و تبلور مىپرسند كه آيا مورد وفا قرار گرفتى يا نه ؟
وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا « 35 » وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ الْسَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُوْلئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا « 36 » وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَن تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا « 37 »
هامش
( 1 ) . در مجمع البيان ذيل آيهء 152 انعام چنين فرموده ، ولى در المنجد گويد : أشدّ جمعى است كه واحد ندارد ، يا واحدى استكه بر وزن جمع آمده است .