قرارگيرى ، و بىيار و ياور و رسوا و خوار گردى . و كلمهء قَعَد به معناى صارَ استعمال مىشود كه مناسب اين مقام است .
[ احسان به والدين ]
وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَهُمَا قَوْلًا كَرِيماً « 23 » وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيراً « 24 »
لغت و اعراب :
قضى : حكم قطعى و حتمى نمود . و بالوالدين متعلّق است به قَضى ، و احساناً مفعول آن است و تقدير كلام : « قضى بعدم العبادة « 1 » و بالاحسان » و يا آنكه تقدير : « و أحسنوا بالوالدين احساناً » . امّا يبلغنّ « ان » شرطيه و « ما » زايده است به تقدير « ان يبلغنّ » . افّ اسم فعل است به معناى اظهار ناراحتى . نَهَرَهُ - از باب مَنَع - : داد زد بر او و پرخاش كرد و راند او را . خَفَضَ - از باب ضَرَب - : پايين آورد .
تفسير :
وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً
يعنى : اى پيامبر ، يا اى مخاطب ، پروردگار تو حكم قطعى كرده - به جامعهء بشرى و مكلّفان تاريخ از زمان خطاب تا انقراض نسلشان - كه احدى را جز او پرستش نكنيد و به پدر و مادر خود نيكى كنيد .
بايد دانست كه مسألهء توحيد نخستين حكم عقلى و نقلى و اصل اعتقادى الهى و
هامش
( 1 ) . بعدم عبادة غيره صحيح است .