يعنى : كسى كه تنها عاجله را يعنى دنياى زودگذر « 1 » را مىطلبد و كارى با آخرت ندارد ، ما هم براى او در اين دنيا تعجيل مىكنيم ، يعنى خواستهء دنيويش را مىدهيم ، لكن آن مقدار كه مىخواهيم و براى آن كس كه اراده مىكنيم ؛ سپس دوزخ را براى او آماده و مهيّا مىسازيم كه پس از مرگ حرارت آن را خواهد چشيد در حالى كه مذموم است ، يعنى مورد ملامت و مذمت نفس خويش و فرشتگان و صالحان عالم آخرت است ؛ و مدحور است ، يعنى دور از رحمت خداوند است .
بايد دانست كه خواستن دنيا و ترك آخرت گاهى به گفتار و عمل است ، مانند كفّار و غير معتقدها ؛ و گاهى تنها به عمل است با اعتقاد قلبى به دين و شريعت ، مانند مسلمانهاى منغمر در دنيا و غافل از آخرت . و تهديد آيه شامل هر دو قسم است هر چند در دوم امكان شمول عفو و شفاعت است و بر فرض عدم آنها دخول موقت در جهنم است .
[ يارى همگانى خدا ]
وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كَانَ سَعْيُهُم مَّشْكُوراً
يعنى : و كسى كه آخرت را بخواهد و كوشش خود را به آن متوجه سازد در حالى كه مؤمن است يعنى اصول عقايدش صحيح و كامل است ، پس آنها هستند كه كوشش و سعيشان مورد تقدير و سپاس خواهد بود . يعنى در آخرت تشكر قولى و عملى از او مىشود و پاداش بهسزايى دريافت مىكند .
بدان كه در اين آيه به مَنِ موصوله در صدر آيه سه ضمير و يك اشاره برگشته است . سه ضمير به لحاظ لفظ موصول و قرب مرجع ، مفرد آمده و اشاره به لحاظ معنا و بُعد مرجع ، جمع آمده و امثال آن در اين كتاب شريف زياد است .
كُلّاً نُّمِدُّ هؤُلَاءِ وَهؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً
يعنى : هر يك از آنان و اينان را يارى مىدهيم ( هر يك از طالبان دنيا و طالبان آخرت را در محدودهء خواستهاش يارى مىدهيم ، و محدودهء خواستهء اهل دنيا نعمتهاى دنيا و رفاه حال تا انتهاى زندگى مقدّر او ، و محدودهء خواستهء اهل آخرت جهان ابدى است كه به او وعده داده شده ) و هر دو از عطاى پروردگار توست و هرگز عطاى پروردگارت از احدى ممنوع نيست .
هامش
( 1 ) . زودرس .