لغت و اعراب :
طائر : پرنده ، مراد كارهاى اختيارى انسان است . اقرأ كتابك به تقدير « يُقال له » . بنفسك باء زائده است . وَزَرَ الشىءَ - از باب ضَرَب - : برداشت آن را . وِزْر : مصدر ، بار سنگين و گناه .
وازرة به تقدير « نفس وازرة » . وِزر اخرى به تقدير « وزر نفس اخرى » .
[ نامهء اعمال ]
تفسير :
وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ
يعنى : و هر انسانى پرندهاش را به گردن او بستهايم .
مراد از پرنده عملهاى اختيارى شخص مكلّف است ، خواه قلبى و باطنى يا بدنى و ظاهرى ، و خواه عملهاى نيك يا بد . و اطلاق پرنده بر عمل بدين لحاظ است كه عملهاى هر انسانى از ازل براى او پيشبينى شده و به عنوان سعادت و شقاوت براى او مقدر گشته و گويى در دنيا آنها از مركز غيب و منبع تقديرات الهى به سوى او مىپرند و به او لاحق مىشوند ، و يا بدين لحاظ كه از او سرچشمه مىگيرند و صادر مىشوند ، گويى كه از وجودش بيرون مىپرند . و مراد از بسته شدن به گردن او اين است كه همه از آنِ اوست و او مسئول نيك و بد و پاداش و كيفر آن است ، و جملهء بعدى مفسر اين الزام است .
وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَاباً يَلْقَاهُ مَنشُوراً
يعنى : و براى او در روز قيامت نوشتهاى بيرون مىآوريم كه آن را گشوده در جلو خويش ملاقات مىكند . يعنى همهء اعمالى كه به گردنش بسته بود به صورت كتابى گشوده در برابرش قرار مىگيرد .
اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
يعنى : به او خطاب مىشود : بخوان كتاب عمل خود را ، امروز اين نوشته تو را كفايت مىكند كه خود به ضرر خويش حسابرس باشى .
معلوم نيست كه كتاب مزبور همانند كتابهاى دنيوى تنها الفاظ حاكى از معانى است