جوارح مانند بريدن دست و پا ، يا قصاص در ازالهء منافع مانند كر و كور و لال كردن يا در جرحهاى ديگر . و محتمل است شامل موارد استيفاى ديه و ساير اموال و حقوق مالى نيز باشد . و بنابر اشتراط مماثلت ، بايد در مورد قصاص نفس ، كشتن ، مماثل كشتن باشد و در موارد قصاص اعضا و ازالهء منافع ، قصاص مجازاتى مشابه جرح و ضرر اصلى باشد و بالأخره در نوع مجازات و كيفيت آن از محدودهء شرع و عقل تجاوز نشود ، و در موارد اموال و حقوق نيز رعايت مماثلت شرع و عرف بشود .
وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ
يعنى : و اگر صبر كنيد حتماً اين صبر براى صابران و شكيبايان نيكوتر است .
اگر در موارد قصاص و مجازات بر خلاف خواستهء نفس ، از قاتل يا قاطع اعضا يا جارح و آسيبرسان بدن بگذريد و عفو بلاعوض كنيد يا تنزّل به ديه نماييد بهتر است ، زيرا انتقام تشفّى نفس است و عفو طلب رضاى حق .
وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِى ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ
يعنى : اى پيامبر ، در همهء امور ، خاصه در ابلاغ رسالت خود ، بر فشارها و زحمات صبر كن و صبر تو جز به توفيق خدا نيست . يعنى شكيبايى تو در همه جا به حول و قوهء خدا و بخشيدن نيروى استقامت نفس است به شهادت تهيّهء اسباب و وسايل خارجيه . و نيز هرگز بر آنها اندوهگين مباش . مراد آنكه بر مشركان و كفّارى كه در مخالفت تو به هر نوع مبارزه برمىخيزند غصه مخور كه چرا چنين شدهاند ؟ و نيز از آنچه مكر و فريب و توطئه مىكنند در مضيقهء روحى قرار مگير .
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُحْسِنُونَ
يعنى : به حقيقت خدا با كسانى است كه تقوا ورزيدهاند و كسانى كه نيكوكارند ، يعنى با كسانى كه در محوطهء مغزشان از عقايد و باورهاى پليد ، و در داخل روانشان از رذايل اخلاق ، و در اندامها و جوارحشان از كردار ناپسند پرهيز نمودهاند ، و كسانى كه با ديگران نيز در معاشرت نيكى كردهاند . و معناى معيّت خدا با اينان ادامهء توفيق و الهام باطنى و تهيهء اسباب تكامل ظاهرى است .
و الحمد للَّهربّ العالمين
11 / 11 / 84
تفسير روان (فارسى) — صفحة 298
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٩٨