« الضرورات تتقدّر بقدرها » يعنى هر حرام اضطرارى به اندازهء اضطرار حلال مىشود چنانكه هر ترك واجب اضطرارى به اندازهء اضطرار است ، لكن در روايات اهلبيت وحى عليهم السلام آمده است كه مراد از باغى اهل بغى اصطلاحى است يعنى كسى كه بر امام وقت و ولىّ امر شرعى مسلمين خروج كرده باشد ، و عادى كسى است كه از حد ضرورت تجاوز نمايد . بنابراين اگر باغى بر امام در جايى مضطر به خوردن ميته شد حلال نمىشود ، زيرا جواز خوردن در مورد اضطرار ، حكم ارفاقى و امتنانى است و باغى و محاربِ عليه امامِ منصوب از جانب خدا استحقاق ارفاق ندارد .
و بايد دانست كه اين چهار عنوان حرام در اين آيه ، به همين طرز در چهار مورد از اين كلام الهى ذكر گرديده و در همه ابتدا حكم به تحريم عناوين چهارگانه ، سپس بيان اباحه در موارد اضطرار با دو قيد مذكور شده است : 1 ) در آيهء 145 انعام كه از اوايل سورههاى نازل شده در مكه است . 2 ) در اين سورهء مورد بحث كه از آخرين سورههاى مكى است . 3 ) در آيهء 173 بقره كه اوايل سورههاى مدنى است . 4 ) در آيهء 3 مائده كه آخرين سورهء مدنى است .
وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذا حَلَالٌ وَهَذا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ « 116 » مَتَاعٌ قَليلٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ « 117 » وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا مَا قَصَصْنَا عَلَيْكَ مِن قَبْلُ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ « 118 »
لغت و اعراب :
لما تصف « ما » مصدريه است به تقدير « لوصف ألسنتهم » . الكذب مفعول تصف . هذا حلال و هذا حرام هر دو مفعول لا تقولوا . لتفتروا متعلّق به لا تقولوا و لامش لام عاقبت است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 291
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٩١