تفسير :
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ
يعنى : حقيقت اين است كه ما مىدانيم كه مشركان مىگويند : جز اين نيست كه اين قرآن را بشرها به محمّد صلى الله عليه و آله ياد مىدهند .
مفسران نوشتهاند كه مراد از « بشر » در اينجا چند نفر رومى و نصرانى هستند كه در مكه بودند و آشنايى به تورات و انجيل داشتند و گاهى آن دو كتاب را مىخواندند و پيامبر اسلام در نزد آنها مىنشست و گوش مىداد و چون از آنها سؤال مىشد : محمّد را شما مىآموزد ؟ مىگفتند : محمّد ما را مىآموزد . و برخى از آنها بعداً اسلام آوردند و اسلامشان نيكو بود .
لَسَانُ الَّذِى يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِىٌّ وَهذَا لِسَانٌ عَرَبِىٌّ مُبِينٌ
اين كلام جواب آنهاست . يعنى : اى پيامبر ، جواب آنها اين است كه زبان كسى كه قرآن را به او منسوب مىكنند غير فصيح و نارسا و نامفهوم است ، زيرا ذاتاً عبرى يا سُريانى است و عربى را بعداً ياد گرفتهاند ، و اين قرآن زبان عربى آشكار است ، يعنى در فصاحت كلام و زيبايى بيان ، فصحاى عرب از معارضهء با آن عاجزند .
بايد دانست كه مشركان دربارهء قرآن چند قسم افترا به پيامبر اسلام مىبستند : اول آنكه اين مجموعه مركب از الفاظ و معانى ساختهء بشر فراگرفته از آدميان است و محمّد صلى الله عليه و آله آن را به جبرئيل و خدا نسبت مىدهد ؛ و ظاهر آيه اشاره به اين قسم است . دوم آنكه مجموع قرآن را محمّد صلى الله عليه و آله خود انشاء و تأليف و تنظيم نموده و به خدا نسبت مىدهد . سوم آنكه مفاد و معانى را از بشرهاى فهميده و دانشمند آموخته و در قالب عربى ساختهء خود ريخته و مجموع را به خدا نسبت مىدهد . « 1 » إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ لَا يَهْدِيهِمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
يعنى : بىترديد كسانى كه به آيات خدا ايمان نمىآورند ، خداوند هرگز آنها را هدايت نمىكند . مراد از آيات آيههاى قرآن است يا همهء نشانههاى توحيد و ادّلهء دعوت پيامبر از
هامش
( 1 ) . پاسخ آنها در همين آيه و آيهء 105 آمده است .