وفاء : عمل بر طبق گفتار . بعهد اللَّه اضافه به سوى مفعول . توكيد : تأكيد . كفيل : ضامن ، مراقب .
تفسير :
[ فرمانهايى از خداوند ]
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِى الْقُرْبَى
يعنى : حقيقت اين است كه خداوند به عدالت و نيكى و بخشش به خويشان فرمان مىدهد .
متعلَّق امر و فرمان ، همهء مجامع بشرى است از موجودين در حال نزول آيه تا آخرين فرد از نسل بشر در دنيا . و مراد از عدل ، استقامت و حد اعتدال و عدم انحراف است ، خواه در عقايد باطنى به اجتناب از نفى مطلق إله و اثبات آلههء متعدد ، و يا در اخلاق و ملكات نفسانى به احتراز از جانب افراط و تفريط صفات ، و يا در افعال و كردار شخصى ، و يا در ارتباط با مجامع بشرى . و تعيين مصداق عدل و استقامت و تشخيص از انحراف محوَّل به قضاوت خرد و بيان شرع است .
و مراد از احسان ، نيكى به ديگران است در انواع مختلف آن ؛ و مصاديق آن نيز محوَّل به شرع و عقل است . و مراد از ايتاء ذى القربى ، صلهء رحم است نسبت به ارحام و خويشان نزديك يا دور در موارد وجوب نظير انفاق به عمودَينْ « 1 » ، يا غير آن . و از روايات اهلبيت وحى عليهم السلام استفاده مىشود كه مراد از ذىالقربى اعمّ است از خويشان شخص و خويشان پيامبر اسلام يعنى دوازده نفر معصوم خليفهء او ، به مراعات حقوق شرعى آنها از اعتقاد قلبى به امامت الهى آنها و اطاعت فرامين ولايى آنها و اخراج و بذل حقوق مالى آنها .
وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
يعنى : و خداوند نهى مىكند از فحشا يعنى هر پندار و گفتار و كردار بسيار زشت ، و از منكَر يعنى هر عملى كه شرع يا عقل آن را ناروا مىشمارد كه شامل هر حرام شرعى و قبيح عقلى مىشود . و نيز خدا نهى مىكند از بَغْى يعنى ظلم و تعدّى به حقوق ديگران . و حاصل اين سه امر دور داشتن بشر از گناهان كبيره و از هر گناهى نسبت به خود و از تعدّى نسبت به حقوق ديگران است .
خدا شما را به وسيلهء اينگونه امر و نهى موعظه مىكند و متنبّه مىسازد به معارف دينى
هامش
( 1 ) . پدر و مادر و فرزندان .