حكيم مطلق و از گواهان مختلف آن روز كه عبارتاند از فرشتگان كاتب اعمال ، و خود عملهاى تجسّم يافته ، و اعضايى كه اعمال از آنها سرچشمه گرفته ، و زمان و مكان ظرف اعمال و بالاخره پيامبران و معصومان و غير آنها آگاه و باخبر گردند تا در نتيجه نوبت مسألهء شفاعت برسد و مراتب شهدا و مقام محمود آنان ظاهر گردد ؛ مضافاً بر عجايب بهتآور ديگرى كه از شئون آن روز است و ما را قدرت درك آنها نيست .
وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَىْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ
يعنى : و اين كتاب را بر تو به تدريج - در مدت 23 سال - فرو فرستاديم كه مبيّن و روشنگر همه چيز باشد ، يعنى از علوم و معارف دينى ، و احكام اصولى و فروعى شريعت اسلام ، و علوم بىپايانى از اخلاق انسانى و ملكات نفسانى ، و فنون مورد احتياج بشرى و مجامع انسانى و آنچه بدان نيازمندند يعنى بخش عمدهاى از حالات امتهاى گذشتهء تاريخ و شهيدان آنها كه در آخرت بدان گواهى خواهى داد . و اين كتاب سراپا هدايت و رحمت و بشارت و مژده است « 1 » به پاداشهاى بىنهايت اخروى براى كسانى كه تسليم حق شوند و آن را بپذيرند .
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ « 90 » وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلَا تَنقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ « 91 »
لغت و اعراب :
عدل : استقامت در امور و اجتناب از افراط و تفريط ، و ميانهروى و تساوى . فحشاء : هر گفتار و كردار بسيار زشت و هر منكَر و ناروا از گفتار و كردار . بَغْى : تعدّى به حقوق غير . ايفاء و
هامش
( 1 ) . هدىً و رحمةً و بشرى عطف است به تبياناً ، يعنى و نيز اين كتاب را فرستاديم كه هدايت و رحمت و بشارت باشد . . . .