اوست ، زيرا او آفريده و او حفظ مىكند و تدبير و تصرف دائم از آنِ اوست ، و اوست كه در وقت موعود فانى خواهد كرد .
و نيز هميشه و پيوسته دين از آنِ اوست . يعنى مجموعهء دين و شريعت آسمانى كه تأمينكنندهء سعادت بشرى در دو جهان است ، در هر عصرى از اعصار بايد از جانب او باشد و غير او را نسزد و نرسد كه تشريع دين كند و احداث شرع نمايد و اگر مرتكب آن شد حرام بزرگ انجام داده و پذيرش آن بر همه حرام است . و دين به معناى طاعت نيز از آنِ اوست و طاعت هيچ بشرى بر بشر ديگر واجب نيست جز آنكه او لازم و واجب نمايد ، مانند پيامبران و معصومان و اشخاص خاصى كه در شرع ثابت شده است . و دين به معناى جزا نيز از آنِ اوست ، زيرا مجازات مجرمان در دنيا و كيفر و پاداش مكلّفان در آخرت غير او را نشايد و نسزد و نرسد .
و مفاد جملهء أَفَغَيْرَ اللَّهِ اين است كه آيا پس از درك اين حقايق كه ملكيت همه چيز از آنِ او و تشريع دين به دست او و طاعت و انقياد ، تنها از آنِ اوست ، باز هم از غير خدا مىترسيد ؟ ! يعنى بتها و ستارگان را داراى تأثير مىدانيد و موجود ديگرى را در مقابل او مؤثر در سود و زيان مىبينيد ؟ !
وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ
خطاب به همهء انسانهاست با اختلاف مراتب كفر و ايمان و عمل .
يعنى : و آنچه به شما مىرسد از نعمتها از جانب خداوند است ، خواه نعمت وجود و آفرينش جسم و جان ، يا نعمت عوارض وجود كه نِعَم مادى حافظ جسم ، و معنوى حافظ روان است ، زيرا هر چه در محيط اين كره مىبينى همه وسايل بقا و تربيت تن است ، و آنچه پيامبران الهى به ارمغان آوردهاند از دين و كتاب و معارف ، همه وسايل بقا و تكامل روان است و همه از جانب خداوند است .
ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ ، ثُمَّ إِذَا كَشَفَ الضُّرَّ عَنكُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِّنكُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ
يعنى : سپس آنگاه كه شما را ضرر و آسيبى رسد هرچند به واسطهء زوال برخى از نعمتها ، تنها به سوى او داد و فرياد به دعا بلند مىكنيد . ( مراد اين است كه هنگام گرفتارى و ضرر و اضطرار به سوى خدا به نحو خاصى رو مىآوريد نه به سوى غير او از بتها و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 244
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٤٤