و پس از آن صيحه آن شهر را زير و رو كرديم . مراد اين است كه شهر سدوم يا همهء شهرها و روستاهايى را كه گرفتار آن مرض و گناه بودند از عمق نامعلومى بالا برديم و وارونه كرديم كه سطح شهر در زير ، و عمق آن در رو قرار گرفت .
وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِن سِجِّيلٍ
يعنى : پس از هلاكتِ همه با صيحه و پيش از زير و رو شدن ، پارههاى سنگ بر آنها باريديم . و يا آنكه پس از صيحه و زير و رو كردن محل ، سنگ پارهها را بر زمينِ زير و رو شدهء آنها بارانديم . « 1 » إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ ، وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُّقِيمٍ
يعنى : در آن محل و مكان ، بىترديد نشانههايى است براى كسانى كه فكر مىكنند و حقايق را به فراست درمىيابند . و به يقين آن منطقه و شهر و روستا اكنون بر سر راهى است ميان مكه و شام كه مقيم است و پيوسته محل رفت و آمد است . يعنى بايد مردم در آن سير كنند و دقت نمايند و متنبّه شوند .
إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ
يعنى : و نيز در آن ماجرا و حادثه نشانهاى است براى مؤمنان و گروندگان .
ظاهراً اسم اشاره در « انَّ فى ذلك » اول ، اشاره به منطقه و مكانهاى حادثه است كه علايم و نشانههاى حادثه در آنجا زياد است و انسانهاى متوسّم و تيزبين درك مىكنند و از اين جهت « آيات » جمع آمده است ، و در « انّ فى ذلك » اين آيه اشاره به وقوع حادثه است كه دلالت بر توحيد و قدرت و عظمت خدا دارد و مؤمنان به نور ايمان بدان پى مىبرند ، از اين جهت مفرد آمده است .
وَإِن كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ « 78 » فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُّبِينٍ « 79 »
هامش
( 1 ) . اين تفسير مبنى بر كلمهء عليها به جاى عليهم است كه در سورهء هود ، آيهء 82 آمده است .