لغت و اعراب :
مِن ذرّيّتى يعنى بعضَ ذرّيّتى . وادى : رودخانه ، صحراى بىآب و علف . عند بيتك متعلّق است به أسكنت . محرّم يعنى محترم و مصون و محرَّم الهتك . ليقيموا مرجع ضمير جمع ، ذرّيّه است به اعتبار شمول و عموم آن بر اولاد ابراهيم نسلًا بعد نسل .
أفئدة : جمع فؤاد يعنى قلب . على الكِبَر « على » به معناى « مع » است و ظرف در موضع حال است بهتقدير « و أنا كبير » . و من ذريّتّى بهتقدير « بعض ذرّيّتى » عطف است به ياء « اجعلنى » .
تفسير :
رَبَّنَا إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ
يعنى : پروردگارا ، به يقين ، من برخى از فرزندانم را در درّهاى بى كشت و زرع ساكن كردم .
مراد از برخى از اولاد ، بزرگترين فرزندش اسماعيل است كه همراه همسرش هاجر هر دو را در آن مكان ساكن كرد . و مراد از « وادىِ غير ذى زرع » محل كعبه و مسجد و حوالى آنهاست كه همه وسط رودخانهء ممتدى است كه طرف بالاى آن از مقابل ركن حجرالاسود رو به سوى مِنى و از آنجا رو به مشعر و عرفات مىرود ، و اين اماكن مقدسه همه در ميان اين درهاند كه در برخى از جاها كم عرض و در بعضى عريض است ، نه آب دارد و نه قابل كشت است .
عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ
يعنى : خدايا ، من ذرّيّهام را در نزد خانهء محرّم تو - خانهء تو كه مصون است و احترامش واجب و هتك حرمتش حرام است - ساكن كردم .
بايد دانست كه در زمان گفتگوى ابراهيم با خداوند ، اين خانه وجود خارجى نداشته ، پس مراد از « خانه » به اعتبار وجود بعدى است كه به دست خود او بنا خواهد شد ، و يا به اعتبار حالت سابق است كه گفته شده : بناى بيت سابقاً بوده و به مرور
تفسير روان (فارسى) — صفحة 167
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٦٧