لغت و اعراب :
عَدَّ الشىءَ : شمرد آن را . أحصى الشىءَ : همه را شمرد و ضبط كرد . ظَلوم و كَفّار مبالغه در ظلم و كفران . بلد و بلده : مسكن عدهاى از انسانها مانند شهر و روستا ، و گاهى بر زمين باير هم اطلاق مىشود . جَنَبَهُ - از باب نَصَرَ - : دور كرد او را .
تفسير :
وَآتَاكُم مِن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ
يعنى : و از همهء آنچه خواستيد به شما ارزانى داشته است .
اين آيه اشاره به مصداقى از عرضه و تقاضاى كلى است در زندگى مادى و معنوى انسان . و مراد از « سؤال مردم » تحقق تقاضا در وجود آنهاست از نظر تن و روان . و مراد از « ايتاء خدا » پاسخ همهء تقاضاها از جانب اوست . و حاصل آن كه خداوند همهء نيازهاى جسمى انسان را از خوراك و پوشاك و مسكن و غيره كه تقاضا از جانب تن است در اين كرهء خاكى به او عطا نموده ، و همهء نيازهاى روحى او را از دين و اخلاق و احكام به وسيلهء پيامبران و كتابهاى آسمانى و از معارف و علوم و فنون به واسطهء عقل و خرد در اختيار او قرار داده . و عرضهء خداوند در اين باره بيش از تقاضاست هرچند فعليت تقاضا و عرضه در همهجا فعاليت از جانب متقاضى را لازم دارد . و دعا و درخواست لفظى و ايجاد اسباب يعنى درخواست عملى نظير پاشيدن تخم و نشاندن نهال و آبيارى ، و ازدواج ، و خوردن دارو از مصاديق حركت تقاضايى است .
وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
مراد از « نعمت » جنس است كه شامل نعمتهاى مادى و معنوى است .
يعنى : و اگر نعمتهاى خدا را بشماريد هرگز نمىتوانيد آنها را تحت شمارش درآوريد و بر آنها احاطه كنيد . به يقين ، انسان سخت ستمگر و كفران كنندهء نعمت است . يعنى ستمگر به نعمت است ، زيرا آن را در غير مورد مصرف مىكند . و ستمگر به خويش است ، زيرا خود را از نتايج آن محروم مىسازد . و كَفّار به منزلهء علت ظلوم است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 164
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٦٤