تسخير چيزى براى انسان گاهى به اراده است و گاهى تسخير به نفع . قسم اول يعنى چيزى را تحت سلطهء انسان قرار دهند كه طبق ارادهء خود در آن تصرف كند ، مانند كشتى و حيوانات اهلى و برخى نهرها و اموال ديگر . و قسم دوم اين است كه چيزى در تحت سلطهء خداست ولى بر وفق سود بشر در جريان است ، مانند خورشيد و ماه و روز و شب .
معناى آيه : و خدا براى شما كشتىها را رام نمود تا در دريا به فرمان او جارى گردد ، و نيز نهرها را براى شما مسخر نمود .
مراد از تسخير كشتى و نحو آن براى انسان اين است كه فكر و استعداد ساخت كشتى را به او داده و مواد اوليهء آن را در اختيار وى قرار داده است . و مراد از « امر » در اينجا ارادهء تكوينى است كه آب انبوه موّاجى به نام دريا آفريده تا كشتى و نظاير آن بتواند در سطح آن حركت كند .
وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ
يعنى : و نيز خداوند ، خورشيد و ماه را در حالى كه هر دو كوشا و مستمر در حركتاند مسخر و رام شما كرده است ؛ كه خورشيد در حركت مستقيم خود و ماه در حركت مستدير خود نور دهند و تأثيرات وجودى خود را در جوّ حركت به نفع شما فرو پاشند . و نيز خداوند شب و روز را رام شما گردانيد . يعنى به واسطهء حركتهاى محدود و تقابل خاص كرات جوّى پر نور و بىنور ، اوقات معينى را به نام شب و روز ايجاد نموده كه با رفت و آمد منظم و زياد و كم شدن تدريجى حالات ، به زندگى شما نظام بخشند و اوقات خواب و بيدارى و كار و كوشش و مطالبات و محاسبات و فراغت و طاعات شما را روشن سازند و براى همهء حوادث و وقايع شما منشأ تاريخ گردند .
وَآتَاكُم مِن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ « 34 » وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذَا الْبَلَدَ آمِناً وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الأَصْنَامَ « 35 » رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثيراً مِنَ النَّاسِ فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ « 36 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 163
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٦٣