لغت و اعراب :
إن تكفروا جواب شرط محذوف است به تقدير « فلن يضرّ اللَّه » ، و فإنّ اللَّه علّت جزا و به جاى جزاست . قوم نوح بدل است از الذين . أراب الرجلُ : ترديد كرد ، أرابه : او را به اضطراب افكند .
[ تبليغ پيامبران و واكنش مردم ]
تفسير :
وَقَالَ مُوسَى إِن تَكْفُرُوا أَنتُمْ وَمَن فِى الْأَرْضِ جَمِيعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِىٌّ حَمِيدٌ
يعنى : و موسى به قوم خود گفت : اگر شما و كسانى كه در روى كرهء زميناند همگى به خدا كافر شويد ، يعنى توحيد او را انكار كنيد و پيامبران و شرايعش را نپذيريد ، هيچ ضررى به خدا نمىزنيد ، زيرا خداوند غنى است يعنى بالذات بىنياز است ، نه از سپاس كسى سود مىبرد و نه از كفران كسى ضرر مىبيند ، و حميد است يعنى بالذاتِ ستودهخصال است ، خواه كسى او را بستايد يا نستايد .
أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِن بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ
يعنى : آيا خبر و سرگذشت كسانى كه پيش از شما بودند براى شما نيامده ؟ همانند قوم نوح و عاد قوم هود و ثمود قوم صالح ، و اقوام و ملتهايى كه پس از آنها آمده و رفتهاند ، كه آنها را احدى جز خداوند نمىداند . يعنى شمار اقوام و نفوس و مساكن و زبان و معتقدات آنها و رفتار و كيفيت زندگى و سرگذشت دنيوى و سرنوشت حاكم بر آنها و پيامبران و فرستادگان الهى به سوى آنها و طاعت آنها از رسولان و مخالفت و نافرمانى آنها و حوادث جارى و نحوهء نابودى آنها را جز خدا نمىداند .
جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدّوا أَيْدِيَهُمْ فِى أَفْوَاهِهِمْ
يعنى : آنها اقوامى بودند كه فرستادگانشان همراه دلايل روشنى به سوى آنها آمدند ، « 1 » پس آنها دستهايشان را به دهانشان برگرداندند . محتمل است ضمير جمع « هُم » در هر دو مورد به رسل برگردد ، يا ضمير اول به كفار و دوم به رسل ، يا هر دو به كفار برگردد .
هامش
( 1 ) . يا : فرستادگانشان دلايل روشنى را براى آنها آوردند .