لغت و اعراب :
أناب : رجوع كرد . الذين آمنوا ى اول بدل است از من أناب در آخر آيهء قبل . طوبى : مؤنث اطيب ، واوش بدل از ياء است ، يعنى پاكيزهتر . الذين آمنوا ى دوم مبتدا و طوبى لهم خبر آن است ، و طوبى صفت موصوف محذوف است به تقدير « الحياة الطوبى » . مآب : محل بازگشت .
تفسير :
وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِن رَّبِّهِ
يعنى : و كسانى كه كفر ورزيدند از مشركان و كفّار مكه ، مىگويند : چرا بر محمّد صلى الله عليه و آله نشانهاى از جانب پروردگارش فرود نيامده ؟ !
مرادشان اين است كه ما معجزات محمد صلى الله عليه و آله حتى قرآن او را نمىپذيريم ، بلكه بايد معجزاتى قانع كنندهء همه بياورد ، مانند شتر صالح ، عصاى موسى ، مائدهء عيسى و غير اينها . و يا آن كه چرا معجزات دلخواه و پيشنهادى ما را نمىآورد نظير امورى كه در اواخر سورهء اسراء خواستهاند كه مثلًا پارهاى از آسمان جدا شود و بر زمين افتد ، يا خدا خود با فرشتگانش بيايند و در برابر ما صف بكشند ، يا محمّد خود به سوى آسمان بالا رود و نوشتهاى از خدا بياورد كه همه بخوانند .
قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِى إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ
يعنى : بگو اى پيامبر : به يقين ، خداوند هركس را بخواهد گمراه مىكند و كسى را كه به سوى او بازگردد هدايت مىكند .
مراد اين است كه نازل كردن آيه و معجزه در اختيار خداست و هر نوع از معجزه را بخواهد طبق اقتضاى حكمت و مصلحت و بر وفق حال پيامبر و ملت نازل مىكند . و معناى گمراه كردن خدا اين است كه اگر كسى نپذيرد ، او را به حال گمراهى خود رها مىكند . و اما كسى كه طبق استعداد فطرى و حسن سريره پذيرفت ، خدا او را هدايت مىنمايد ، يعنى به مراحل كمالات انسانى پس از ايمان راهنمايى كرده ، مشمول توفيقات خاصه قرار مىدهد .
الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
تفسير روان (فارسى) — صفحة 118
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١١٨