يعنى و كسانى كه به خاطر جلب رضاى پروردگارشان صبر ورزيدند . مراد صبر در مراحل سه گانه است :
1 - صبر در انجام واجبات شرعى و عقلى خود .
2 - صبر بر ترك محرمات .
3 - صبر در هنگام هجوم مصائب دنيوى .
و نماز را برپا داشتند ، يعنى مواظبت بر خواندن آن كردند ، يا آن را در ميان جامعه رواج دادند . و از آنچه ما روزىِ آنها كرديم ، يعنى از مال و جاه و دانش و فن و غير آنها ، در نهان و آشكار به نحو وجوب يا استحباب انفاق نمودند .
وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ
يعنى : و آنها كه پيوسته به وسيلهء كار نيك ، كار زشت را دفع مىكنند .
گناهان خود را به وسيلهء توبه و پشيمانى يا به واسطهء عملهاى نيك پاك مىكنند ، نظير مفاد إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ [ هود ، 114 ] ، و يا گفتار و رفتار بد ديگران را به كلام زيبا و رفتار نيك خويش دفع مىنمايند و يا ظلم و ستم ديگران را قلم عفو مىكشند ؛ آنها هستند كه عاقبت اين خانه از آنِ آنهاست ، يعنى عاقبتى كه محبوب خدا و موافق هدف اصلى خلقت و سكونت در دنياست و آن بهشت و سعادت جاودان است .
و اين جمله يعنى اولئِكَ لَهُمْ عُقْبى الدّارِ خبر « الذين » در صدر آيهء بيست و معطوفهاى هشتگانهء اوست ، و حاصل اين است كه : كسانى كه به عهد خدا وفا مىكنند ، و پيمان نمىشكنند ، و صلهء رحم مادّى و معنوى مىنمايند ، و از خداوند بيم دارند ، و از بدى حساب مىترسند ، و براى رضاى خدا صبر مىورزند ، و نماز را برپا مىدارند ، و از روزى خويش انفاق مىنمايند ، و بدى را به نيكى پاسخ مىدهند ، عاقبت نيك اين خانه از آنِ آنهاست .
بايد دانست كه ظاهراً اختلاف در تعبير افعال نه گانهء اولوا الألباب كه شش تاى آنها به صيغهء مضارع و سه تاى آنها به صيغهء ماضى آمده براى تفنّن در عبارت است ، و وجوه ديگر را بايد از تفاسير مبسوط طلبيد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 114
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١١٤