فرموده : وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَن ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ . خاطر لوط آسوده گشت و به دنبال آن دستور حركت و بيرون شدن از شهر يا منطقه را دريافت نمود .
معناى آيه : فرشتهها گفتند : اى لوط ، ما فرستادگان پروردگار توايم و هرگز هجومآوران به تو ، يعنى به خانه و مهمانهاى تو نمىرسند ؛ پس خانوادهات را در پارهاى از همين شب از خانه و شهر به بيرون روانه كن ، و هيچ يك از شما به پشت سر خود ننگرد .
جز همسرت كه او را حركت مده ، زيرا آنچه بايد به اين مردم برسد از عذاب اليم به همسرت نيز بايد برسد .
إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ
يعنى : اى لوط ، به يقين زمان وعدهء آنها صبح است ؛ آيا صبح نزديك نيست ؟ !
كلام اشاره است به اين كه بايد از شهر يا از منطقه زود بيرون رويد ، زيرا زمان عذاب ، اول روز است . و استفهام تقريرى است يعنى اول روز نزديك است . و مراد از صبح در اينجا زمان طلوع آفتاب است به قرينهء آيهء 73 سورهء حجر فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ .
فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِن سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ مُسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ
يعنى : پس چون فرمان ما در رسيد ، يعنى امر انشايى ما به فرشتگان موكّل به اهلاك ، يا امر « كُن » كه عبارت از ارادهء حتمى به وقوع اهلاك است ، آن شهرها را زير و رو كرديم . بالا را پست و پست را بالا ساختيم . ( ظاهر آيه اين است كه جبرئيل امين منطقهاى را كه شامل چندين شهر بوده از عمق چند كيلومترى زمين برداشته و وارونه كرده كه سطح اوّلى در زير قرار گرفته ) و برآنها سنگهايى كه از سجّيل يعنى گِلهاى پخته و سنگشده بود و پياپى مانند باران ريزش مىكرد و هريك نشانهدار و از جانب پروردگارت بود ، فرو باريديم .
در تفاسير آمده كه در سنگها علامت اين بوده كه از سنگهاى كرهء زمين نيست . و يا آن كه نامهاى همهء قوم در سنگهاى قتّاله درج شده بود . و معناى آن كه در نزد خدا است اين است كه همه ثابت در خزانهء استعداد است و به مجرد ارادهء خداوند به مرحلهء فعليت درمىآيد .
و بايد دانست كه هلاكت قوم لوط را اين كتاب كريم به سه امر مستند كرده است : زير و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 490
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٩٠