وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ
يعنى : و دستور داديم كه هر كه را ايمان آورده در آن كشتى سوار كند . و با وى جز اندكى از قومش ايمان نياورده بود .
گفته شده كه : جمعاً هفتاد و هشت نفر بودهاند ، نصفشان از مردان و نصف از زنان . و اين جمله در مقام ابراز شگفتى است از گروه انبوهى كه پيامبر مرسلى با كتاب آسمانى و شريعت مستقل در مدتى قريب به هزار سال پياپى دعوت كند و نتيجه اين باشد ، با لحاظ اين كه بىترديد ، نقصى از جانب فاعل نيست بلكه از جانب قابل است .
وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْريها وَمُرْسَاهَا
يعنى : و نوح دستور داد كه در كشتى درآييد و سوار شويد در حالى كه هرگاه ارادهء به راه انداختن آن كنيد بسم اللَّه بگوييد ، و هرگاه ارادهء توقف نماييد بسم اللَّه بگوييد . و يا آن كه سوار اين كشتى خاص شويد كه حركت و توقف آن به جاى وسايل عادى گفتن بسم اللَّه است .
ظاهر معناى اول اين است كه گفتن بسم اللَّه ، شرط جريان و وقوف است ، و معناى دوم آن كه سبب است . گفته شده اين كشتى سه طبقه در طول 150 متر و عرض 25 متر و ارتفاع 15 متر بوده كه طبق دستور نوح نبى حيوانات در طبقهء زيرين ، انسانها در طبقهء وسط و انواع پرندگان در طبقهء بالا بوده و كليد تحريك و توقيف آن كلمهء بسم اللَّه بوده ، يعنى تنها عبارت « به نام خدا » و يا كنايه از بسم اللَّه الرحمان الرحيم ، و به هر حال به زبان آن روز بوده . و ظاهر آيه اين است كه اين كليد را نوح پيامبر به همهء ساكنان انسانى داده بود . و برخى گفتهاند كه : تنها در اختيار حضرت نوح ناخداى كشتى بوده است .
إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
يعنى : ذكر نام خداوند براى حركت و سكون اين كشتى بدان جهت است كه او آمرزنده است ، و گناهان ساكنان آن را آمرزيده و ناديده گرفته است . و مهربان است كه آنها را در مركوبى اينچنين راهوار و بىخطر و نجاتبخش به سلامت نگه مىدارد و سير مىدهد و فرود مىآورد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 462
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٦٢