[ مشركان تنها افترا مىزنند ]
تفسير :
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أُولئِكَ يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ
يعنى : و چه كسى ستمكارتر است از آن كه بر خداوند افترا بندد ؟ يعنى مطلبى كه مناسب مقام او نيست يا از آن نهى كرده به او نسبت دهد . و اين كلام شامل نسبت شرك و تعدّد آلهه و تثليث و تجسم و جهل و عجز ، و نيز شامل نسبت دين باطل و حكم باطل مىشود .
آنها هستند كه بر خداوند عرضه مىشوند . يعنى در روز قيامت به عنوان مفترى به خدا ، در محكمهء الهى احضار مىشوند تا بازجويى و مجازات گردند .
وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ
يعنى : و گواهان مىگويند : اينها هستند كه بر پروردگارشان دروغ بستند .
در مقام محاكمه ، گواهانشان از پيامبران وقت و معصومان عصر و فرشتگان حافظ اعمال و بالأخره اعضا و اندامهايشان ، عليه آنها اين گونه شهادت مىدهند . و اين قول از شهود در جايى است كه آنها افتراى خود را انكار كنند و شهود به عنوان اداى شهادت بگويند . و ممكن است اين كلام به عنوان معرفى آنها به اهل محشر باشد .
أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ
يعنى : آگاه باشيد ، لعنت خدا بر ستمكاران است . يا : هان ، لعنت خدا بر ستمكاران باد ! و اين جمله اخبار يا انشاء نفرين در دنياست . و ممكن است نقل كلامى از روز قيامت باشد كه از خداوند يا از شهود صادر مىشود .
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجاً وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ
يعنى : ظالمان و ستمكاران كسانى هستند كه از راه خدا اعراض مىكنند ، يا ديگران را از آن بازمىدارند و منصرف مىسازند . ( مراد از « سبيل » دين و كتاب و شريعت و يكايك احكام خداوند است كه راه معنوى براى وصول به حقّ است . ) و براى راه خدا كژى و انحراف مىخواهند . يعنى نسبت انحراف مىدهند و مىگويند : اين راه باطل است . و يا كلام او را بر خلاف واقع معنا مىكنند ، و يا سالكان راه او را به وسوسه منحرف مىسازند . و آنها خود به روز قيامت كافرند .