آرايش حيات است ، مانند لباسهاى فاخر و مركبهاى زيبا و خانههاى مجلّل و اثاث خانهء متنوع و پرارج و نحو آنها . و مراد از مال ، ساير اموال اشخاص است از عمومى و خصوصى و دولتى و سپاه و عِدّه و عُدّه ، و اين علاوه بر فزونى نفوس آنها بود كه بنىاسرائيل در مقابل آنها در اقلّيّت سخت قرار داشتند . و نيز موسى گفت : پروردگارا ، نتيجهء آن عطيّهء وافره و زينت و اموال اين شده كه آنها مردم را از راه مستقيمت گمراه سازند .
رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ
يعنى : پروردگارا ، اموال آنها را محو و نابود ساز و دلهايشان را بسته و سخت گردان ، يعنى مُهر قساوت و شقاوت بر آنها بزن ، به گونهاى كه دعوت پيامبران و اندرز رسولان و آيات كتابهاى آسمانى در آنها اثر نكند و در نتيجه ايمان نياورند تا عذاب دردناك را ببينند .
مراد از عذاب دردناك مرگ و عذاب برزخ است يا عذاب دنيوى دسته جمعى ، مانند غرق و زلزله و رَجفه كه پس از نزول آنها ايمانآوردن پذيرفته نيست . و اين نفرين از موسى و برادرش پس از تكرر دعوتها و پس از دادن مهلتها و اتمام حجتها از سوى آنها و پس از ردّ و انكار و عناد و اصرار از جانب قوم است به گونهاى كه يقين به عدم ايمان آنها حاصل شده بود ، نظير نفرين نوح پيامبر كه خدا از عدم ايمان قومش خبر داده بود ، و گرنه هيچ گاه پيامبران رحمت ، وسيلهء عذاب نمىشوند كه پيش از استحقاق ، عذاب بخواهند .
قَالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيَما وَلَا تَتَّبِعَانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ
يعنى : خداوند در خطابى به موسى و هارون فرمود : حتماً دعاى شما دو نفر پذيرفته شد و مورد اجابت قرار گرفت . ( ظاهر آيهء سابق اين است كه دعا تنها از جانب موسى بود و در اين آيه به هر دو نسبت داده شده ، و از اين رو مفسران گفتهاند كه : در دعاى سابق ، هارون نيز شريك بوده ولو به وسيلهء گفتن آمين . ) پس هر دو مستقيم باشيد ، يعنى در دعوت خود و هدايت جامعه پايدار و استوار باشيد و هرگز از راه نادانها پيروى نكنيد ، يعنى راه نادانهاى عصر كه شئون زندگيشان عقايد خرافى و رذايل اخلاق و عملهاى زشت و پليد است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 412
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤١٢