تفسير :
وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتاً
يعنى : و به موسى و برادرش هارون وحى كرديم كه براى قومتان در مصر خانههايى اتخاذ كنيد . طبق تواريخ ، بنىاسرائيل در آن هنگام به نحو صحرانشينى زندگى مىكردند ، وحى آمد كه در خود مصر كه مركز سلطنت آلفرعون بود خانه بسازند و شهرنشين گردند .
وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
يعنى : و خانههاى خود را مقابل هم بسازيد . مثلًا شهركى درست كنيد كه خانهها در يكجا و مقابل هم قرار گيرد . و اين بدين منظور بود كه در شهر پراكنده نشوند و از اختلاط با فرعونيان نجات يابند ، و نيز براى برپا كردن نماز جماعت و اجتماعات و سخنرانىهاى موسى و خودشان بوده . و محتمل است كه مراد « واجعلوا بيوتكم متوجهة إلى القبلة » باشد ، يعنى همهء خانهها را روى بهسوى كعبه بنا كنيد طبق آنچه نقل شده كه همهء پيامبران ابتداءً مأمور به نماز بهسوى كعبه بودند . و ظاهراً اين وقايع پس از پيروزى موسى بر فرعون و سحرهء وى و در زمان اقامت گزيدن موسى و هارون در مصر و پيش از كوچ دستهجمعى براى عبور از نيل بوده است . و نماز را برپا كنيد ، و اى موسى مؤمنان و گروندگان دعوتت را بشارت ده ، يعنى بشارت به پيروزى بر فرعونيان .
و در اين آيه ضمير مخاطب در فعل اول تثنيه ، و در فعل دوم و سوم جمع ، و در فعل چهارم به نحو مفرد آمده ، به لحاظ آن كه ابلاغ دستور خانهسازى بر عهدهء دو پيامبر بوده ، و خانهها را رو به رو ساختن و نماز را برپا نمودن تكليف همه ، و بشارت به فتح و پيروزى دنيا يا پاداش در آخرت از وظايف ولىّ امر و امام ملت است و او تنها موسى بود ، زيرا تعدد رسل در يك زمان جايز است و تعدد امام و ولىّ امر جايز نيست .
وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَن سَبِيلِكَ
يعنى : و موسى گفت : پروردگارا ، تو خود فرعون و سران و اشراف قوم او را زينت و زيور و اموالى در زندگى دنيا دادهاى . مراد از زينت در نزد عرف و مردم ، وسايل زندگى و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 411
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤١١