لغت و اعراب :
أرايتم اين كلمه كثرت استعمال دارد در معناى أخبرنى يا أخبرونى . باتَ زيد فى مكان - از باب ضَرَب - : شب را در آنجا گذراند . بيات : شبانه بر دشمن هجوم آوردن .
إن أتاكم جواب شرط محذوف است ، بهتقدير « أخطأتم و ندمتم » . أثمّ إذا بهتقدير « ثمّ ءَإذا » . الان بهتقديم همزهء استفهام بر الفلام داخل آن ، و تقدير « يقال لهم الان آمنتم » است .
تفسير :
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتاً أَوْ نَهَاراً مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
يعنى : اى پيامبر ، به مشركان بگو : به من خبر دهيد ، آيا مىدانيد كه اگر عذاب خداوند شبانه يا در روز بر شما فرود آيد ، به خطاى خود آگاه و پشيمان خواهيد شد ؟ پس گنهكاران چه چيزى از آن را به شتاب مىخواهند ؟ يعنى به چه نوع يا صنفى از آن عجله دارند ؟ در حالى كه عذاب ، هيچ قسمش قابل طلب نيست .
أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنتُم بِهِ الانَ وَقَدْ كُنتُم بِهِ تَستَعْجِلُونَ
يعنى : پس از آن كه عذاب نازل شد و آنها با مشاهدهء مرگ ايمان آوردند ، به آنها گفته مىشود : آيا حال كه عذاب الهى بر شما فرود آمده به آن ايمان مىآوريد ؟ و بىترديد شما بوديد كه بدان شتاب داشتيد .
ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ
عطف است به جملهء « إذا جاء أجلهم » در آيهء 49 دربارهء هر امّتى كه با كفر و طغيان سقوط كردهاند . يعنى سپس به كسانى كه به خود ستم كردهاند ، به نحو امر تعجيزى و توبيخ و مسخره ، گفته مىشود : بچشيد عذاب هميشگى را ، آيا جز به آنچه در دنيا كسب مىكرديد كيفر مىشويد ؟ يعنى عذابها تولد يافته از آن افكار و اعمال است يا تجسّم و تبلور آن عقايد و اخلاق و كردار است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 389
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٨٩