تفسير :
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ
آيه در مقام بيان دو امر كلّى است : 1 - هر امّتى را فرستادهاى است . 2 - هر فرستاده را پس از اتمام دعوت و حجت ، دربارهء عكسالعمل امّتش ، داورى عادلانه است .
معناى آيه : و براى هر امّتى فرستادهاى است . يعنى سنّت جاريهء الهى از آغاز خلقت بشر تا پايان سكونتش در زمين چنين است . و در كلمهء « امّت » ابهام است و ممكن است مراد اهل يك عصر ، يا اهل يك زبان ، يا اهل يك نژاد مانند سياهپوست يا سفيدپوست ، يا اهل يك دين مانند يهود و نصارا باشد ، لكن آيه ناظر به حال گذشتگان است نظير وَإِن مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ [ فاطر ، 24 ] و اما نسبت به عصر نزول قرآن ، تمام مردم جهان از موجودين و آيندگان همه به حساب يك امّتاند و همه يك رسول به نام محمد صلى الله عليه و آله و يك كتاب به نام قرآن دارند و اختلاف عناوين اقشار ملت در اين حكم دخالت ندارد ، نظير وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ [ انبياء ، 107 ] و نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيراً [ فرقان ، 1 ] .
فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِىَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
يعنى : و چون فرستادهء آنها بيايد ، ميان آنها به عدالت داورى شود .
يعنى پذيرندگان دعوت رسولان در دنيا به عنوان مؤمنان و مطيعان ، مورد تجليل و تعظيم و در آخرت مشمول پاداش و تكريم واقع مىشوند ، و منكران و كافران مورد نكوهش و لعن دنيوى و كيفر سخت اخروى قرار مىگيرند ، و در اين داورى هرگز به آنها ستم نمىشود . يعنى نه از پاداش نيكان كسر مىشود و نه در كيفر بَدان اجحاف مىشود . و محتمل است مراد از « قضى بينهم » اين باشد كه ميان امّتها در صورت اختلاف ، در دنيا به نحوى و در آخرت به نحوى ديگر داورى مىشود .
وَيَقُولُونَ مَتَى هذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
و مىگويند : اين وعده زمانش كى است اگر شما راستگوييد ؟ يعنى مشركان پس از شنيدن وعيدهاى قرآن و تهديدات پيامبر اسلام ، از قبيل شكست آنها و زوال شرك از
تفسير روان (فارسى) — صفحة 387
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٨٧