إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُم بِإِيمَانِهِمْ
يعنى : به يقين ، كسانى كه ايمان آوردند و عملهاى شايسته كردند ، پروردگارشان آنها را به خاطر ايمانشان هدايت مىكند . اين جمله مربوط به دنياى آنهاست و مراد از هدايت كردن آنها پس از فرض اينكه آنها مؤمنان صالحاند ، اين است كه خداوند همواره آنها را در سير مراحل كمالات انسانى قرار مىدهد و به تدريج از مرحلهاى از توفيق به مرحلهء ديگرى مىبرد تا آنگاه كه انسان كامل و خليفهء الهى شوند .
تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ فِى جَنَّاتِ النَّعِيمِ
يعنى : و در آخرت پيوسته كه البته نهايتى نخواهد داشت ، از زير پاى آنها يا قصر آنها يا درختان آنها نهرها در جريان است ، يعنى از هر نوع آشاميدنى قابل جريان . و اينها همه در باغها و بهشتهاى پر نعمت و با زندگى گوارا و با وسعت است .
دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
يعنى : خواندن آنها خدا را در آن باغها و بهشتها به گفتن « سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ » است ، يعنى منزهى تو اى خداوند از هر عيب و نقص . و درود آنها در آنجا در برخوردها با يكديگر يا در مقام تكلّم با خدا و فرشتگان به گفتن سلام است ، سلامى كه در دنيا ميانشان مرسوم بود .
و پايان دعاهايشان « أن الحمد للَّه ربّ العالمين » است ، يعنى مطلب اين است كه همهء ستايشها و سپاسها مخصوص خداى مربّى جهانهاست ؛ اشاره بهاينكه قرار گرفتن ما در اينجا نتيجه و سرانجام همهء تربيتهاى گذشتهء جهانهاست .
وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُم بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ فَنَذَرُ الَّذِينَ لَايَرْجُونَ لِقَاءَنَا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ « 11 » وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِداً أَوْ قَائِماً فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَن لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ « 12 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٨