لغت و اعراب :
ضاء السراج و غيره - از باب نَصَر - : روشن شد و تابيد . ضياء مصدر يا مصدر به معناى فاعل يا جمع ضوء است ، يعنى نور و روشنى . و گفته شده : « ضياء » روشنى بالأصاله ، و « نور » روشنى اكتسابى است . ضياءً و نوراً بهتقدير « ذات ضياء » و « ذات نور » است . قدّره ضمير منصوب راجع به قمر است . ذلك اشاره به شمس و قمر است با حالات مذكور . آيات : آيهها و سورههاى كتاب ، يا آيات تكوينى . اختلاف : آمد و رفت ، زياد و كم شدن .
تفسير :
هُوَ الَّذِى جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَالْقَمَرَ نُوراً وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ
يعنى : اوست آن كه خورشيد را نورانى و روشنىبخش و تابنده از خويش ، و ماه را درخشنده و نورگير از خورشيد قرار داد . و براى ماه منازلى مقدّر و معيّن كرد ، يعنى منازلى در مدار گردش آن به دور زمين و همراه تابش خورشيد بر آن ، تا شما عدد سالها و ساير حسابها را بدانيد ، يعنى به ديدن ماه و سير طبيعى و ظهور حالات مختلف آن ماههاى قمرى را ببينيد و از دوازده بار چرخش آن سالهاى قمرى را بهدست آوريد ، و نيز حساب اشياء را بدانيد . يعنى حساب كارها و زمانبندى عمرها و حادثهها و هر امرى را كه نياز به حساب و زمان دارد ، بدانيد .
مَا خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
هرگز خداوند آنها را ، يعنى خورشيد و ماه را با حالات مذكور ، نيافريد مگر به حق و درستى و هدفى صحيح و غرضى متين و عقلانى . آرى خداوند آيات را تفصيل مىدهد براى گروهى كه دانش دارند . مراد اين است كه آيههاى اين كتاب را به عنوان آيات و سورههاى گوناگون و مختلف تفصيل مىدهد . و يا آن كه نشانههاى توحيد و علم و قدرت و حكمت خود را در جهان تكوين به صورت موجودات متنوع بهتآور و حيرتزا و غيرقابل حصر و احصا و با تدبير و انقلابات و حدوث و فنا تفصيل مىدهد ، براى گروهى كه آيات كتاب ما را مىدانند يا توان مشاهدهء آثار و پىبردن به مؤثر را دارند .
إِنَّ فِى اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِى السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ
تفسير روان (فارسى) — صفحة 355
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٥